De familie Andriessen: een familiekroniek in muziek

Andriessen, een muziekdynastie

De dynastie begint eigenlijk al een generatie eerder, met de vader van componist en organist Hendrik Andriessen. Hendrik treedt in zijn voetsporen en zet bovendien zelf, met twee componerende zonen, de familietraditie voort. De carrière van zijn oudste zoon Jurriaan begint voorspoedig met een studie in de Verenigde Staten, maar eenmaal terug maakt hij de verwachtingen om een bepalende componist te worden, ondanks zijn talent, niet waar. Hij vindt zijn draai bij de omroep in Hilversum en werkt als componist en jazzpianist in de volle breedte van de radioprogrammering. Zijn veertien jaar jongere broer Louis breekt vanaf de jaren zestig snel door met een voor die tijd nieuw geluid in de klassieke muziek: radicaal, repetitief, luid en pulserend. Louis vindt aansluiting bij de voorhoede van het Nederlandse componeren en wordt hun boegbeeld. Geheel volgens de familietraditie geeft Louis ook compositieles en maakt naam met een richting die de 'Haagse School' zou gaan heten. Op het Koninklijk Conservatorium in Den Haag staat sinds 2024 zijn archief en vleugel, een inspirerende werkruimte voor de huidige compositiestudenten.

Eeuwfeest rond Hendrik Andriessen 

Dit concert is ter gelegenheid van de 100e geboortedag van Hendrik Andriessen, wat door heel Nederland wordt gevierd. Met een biografie, cd-producties met onder meer zijn complete orgelwerken, een symposium, lezingen en concerten. Waaronder dit concert dus, waarbij het Brabants Orkest o.l.v. Heinz Friezen werken van de drie Andriessens op het programma zet.

Hendrik Andriessen - Derde Symfonie

Als eerste de Derde Symfonie van vader Hendrik. Deze symfonie van net na de oorlog is conventioneler dan zijn vorige twee symfonieën. Je hoort nog steeds die welluidende Franse toets, maar nu omarmt hij ook het neoclassicisme van voor de oorlog. Zo hoor je in het derde deel de sarabande, een barokdans. En in het vierde deel past hij de veelgebruikte fugatische techniek toe, wat het finalegevoel versterkt. Andriessen is in dit werk geen vernieuwer, maar wel een op en top vakman, die zegt dat hij muziek componeert waar hij zelf zin in heeft. Zo schrijft hij in 1940 in een brief: "Ik wil de moderne muziek niet bekend maken omdat ze modern is, maar voor zoover ik ze mooi vind; en zoo sta ik met alle muziek. Ik componeer zóó en zóó (weet ik hoe?) omdat ik 't niet laten kan - anders nergens om." 

Hendrik Andriessen - Te deum laudamus

Gedurende de oorlog componeert de katholieke Andriessen zijn Te Deum Laudamus voor koor en orkest, een gebed waarin Gods lof wordt gebracht. Een tweede Te Deum volgt later, dat opgevoerd wordt bij de oplevering van de restauratie in1968 van de in de oorlog verwoeste St. Laurenskerk in Rotterdam.

Jurriaan Andriessen - Berkshire Symphonies 

Dit stuk, Berkshire Symphonies uit 1949, wordt nog altijd regelmatig uitgevoerd. De componist schreef het tijdens zijn studie in Amerika waar hij met het orkest Berkshire Symphony heeft gewerkt. Zijn talent is evident: rake instrumentatie, muziek vol vaart en verrassing, haast een showpiece voor orkest. In het tweede deel verwijst hij naar de moderne compositietechniek waar tonaliteit geen rol meer speelt. Hij baseert zich op het zogenoemde 'twaalftoonsthema' uit de Lyrische Suite van Alban Berg, één van de prominente componisten die op deze vernieuwende wijze componeert. Andriessen draagt het werk op aan zijn mentor in Amerika, de dirigent en componist Serge Koussevitzky. Pas in 2001 - vijf jaar na het overlijden van Jurriaan Andriessen- verschijnt zijn Berkshire Symphonies op cd.

Louis Andriessen - Anachronie nr.2, knipoog naar Satie

Louis Andriessens Anachronie dateert uit 1969 en is de sixties ten voeten uit. Het stamt uit hetzelfde jaar als de beruchte opera Reconstructie, waar Andriessen aan mee schreef. Dit stuk schiet voortdurend van kleur, dreigt uit de bocht vliegen, met de hobo als ontregelende solist.

De montagetechniek -bekend uit de beeldende kunst- past Andriessen hier toe, met persiflerende en botsende stijlcitaten. Hij reageert hiermee op Erik Satie’s absurdistische Musique d’Ameublement. Muziekuitvinder Satie componeert deze korte stukken al in 1917. Elk deel situeert hij in verschillende gedeeltes van een huis of bij een specifieke situatie.