Julius Katchen – betoverende, te vroeg gestorven pianist

Johannes Brahms
Stukken voor piano (6), op.118 – nr.1, “Intermezzo in a kl.t.” + nr.2, “Intermezzo in A gr.t.” + nr.3, “Ballade”
Julius Katchen [piano]
Decca (London) / 4550247-2
Opnamejaar: 1964

Katchen wordt nog steeds gezien als één van de grote pianisten van de twintigste eeuw. Hij werd slechts 42 jaar oud – maar hij maakte in de laatste twintig jaar van zijn leven prachtige opnamen. In de jaren ’60 nam hij bijvoorbeeld alle solo-pianowerken van Johannes Brahms op. Die werden gebundeld in een box met 6 cd’s. 

Nog steeds worden zijn Brahms-opnamen gezien als een gouden standaard. Het eerste werk van Brahms dat Katchen opnam, was de Sonate in f klein. Daarna volgden onder meer de Händel-variaties, de andere sonates en de late pianowerken (op. 116 117, 118 en 119). 

Sergej Rachmaninov
Rapsodie voor piano en orkest, op.43, "Rapsodie op een thema van Paganini"
Julius Katchen [piano]

London Symphony Orchestra o.l.v. Adrian Boult

Decca / 4336272

Opnamejaar: 1959  

Julius Katchen kreeg als jongen thuisonderwijs en ging pas op zijn 14e naar de middelbare school. Daarna studeerde hij filosofie – een studie die hij ook afrondde. Vanaf de tweede helft van de jaren ’40 gaf Julius Katchen steeds meer concerten. Hij werd een specialist in de muziek van Johannes Brahms. Maar ook in ander repertoire voelde hij zich thuis. IN 1959 maakte hij een opname van de Paganini-Rapsodie van Rachmaninov. Het spel van Julius Katchen is krachtig, helder en virtuoos.  

Johannes Brahms                                       
Pianotrio nr.1, op.8 in B gr.t., 1889 deel I, “Allegro con brio”
Julius Katchen [piano] & Joseph Suk [viool] & Janos Starker [cello]
Decca / 4211 522
Opnamejaar: 1968

Julius Katchen was een echte Brahms specialist. Hij nam de pianoconcerten meerdere keren op en maakte opnamen van de solo-werken van Brahms. Hij wilde ook alle kamermuziek van Johannes Brahms opnemen. 

Eind jaren ’60 nam hij de drie pianotrio’s van Brahms op met Joseph Suk en Janos Starker. Het eerste Trio van Brahms kreeg een extra lading mee. De opname werd gemaakt op 20 augustus 1968. Terwijl Katchen, Suk en Starker bezig waren met de opname, reden de Sovjettanks Praag binnen om de Praagse lente de kop in te drukken. De angst die Katchen en zijn vrienden voelen is hoorbaar in de opname. De uitvoering is vurig en ontroerend en onlosmakelijk verbonden met deze belangrijke gebeurtenis in de Europese geschiedenis. 

Julius Katchen kon de opnamen van de complete kamermuziek met piano van Johannes Brahms niet voltooien. Hij stierf op 42-jarige leeftijd.

Johannes Brahms
Concert voor piano en orkest nr.1, op.15 in d kl.t.- deel III, “Rondo. Allegro non troppo”
Julius Katchen [piano]
London Symphony Orchestra o.l.v. Pierre Monteux
Decca / 4870598
Opnamejaar: 1959

Julius Katchen toerde over de hele wereld. Hij is ook een paar keer in Nederland geweest. Onder meer in 1948. Hij speelde toen met het Koninklijk Concertgebouworkest het Eerste pianoconcert van Johannes Brahms. Katchen was 22 toen hij het pianoconcert in Amsterdam en Rotterdam speelde, Brahms was 25 toen hij het concert voltooide. 

In september 1948 stond er een recensie van zijn Rotterdamse concerten in Het Vrije Volk: “Katchen moet wel een met Brahms overeenkomende natuur bezitten om dit gigantische werk zó te kunnen spelen; heldhaftig, fors en dan weer teer was zijn spelen, terwijl de enorme technische moeilijkheden (zoals snelle octavenpassages in beide handen met gecompliceerde trillers) hem geen enkel bezwaar voor trefzekerheid opleverden. Tweemaal heeft hij het Schouwburg-publiek tot ovaties gebracht en terecht.”

Deze opname is van een decennium later. Het London Symphony Orchestra staat onder leiding van Pierre Monteux.

Julius Katchen was een man die nooit stil zat. Zijn duizelingwekkende carrière werd wreed onderbroken toen bij hem de ziekte leukemie werd vastgesteld. Hoewel zijn gezondheid snel achteruit ging, bleef hij spelen. Hij gaf concerten en maakte opnamen, bijvoorbeeld met zijn favoriete dirigent Istvàn Kertész. Katchen werd snel zwakker en vaak gingen de opnames en concerten gepaard met een ondragelijke pijn. In november 1968 maakte hij opnames van Gershwins Rhapsody in Blue en het Concert voor de linkerhand van Maurice Ravel. Het spel van Julius Katchen is verbluffend.