David Zinman – Amerikaanse dirigent voor wie Nederland een springplank was

Paul Dukas
L'apprenti sorcier (De tovenaarsleerling)
Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. David Zinman
Philips / 454 127-2

De carrière van Zinman nam een vlucht toen hij in 1963 een invalbeurt maakte op het Holland Festival, bij het Nederlands Kamerorkest. Dat leverde hem een post op als tweede dirigent, een rol die hij dertien jaar lang bleef vervullen. Intussen werd hij al snel een graag geziene gast bij het Concertgebouworkest. 

En ook in Rotterdam waren ze op hem gesteld: eind jaren zeventig werd Zinman benoemd tot chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, als opvolger van Edo de Waart. En nog vóór hij aan die baan begon, maakte Zinman in december 1977 al deze eerste plaatopname bij het Rotterdams – orkestwerken van Paul Dukas, waaronder natuurlijk de geliefde Tovenaarsleerling. Typisch voor Zinman is het grote gevoel voor evenwicht en transparantie in de orkestklank.

Samuel Barber
Essay nr.1, op.12
Baltimore Symphony Orchestra o.l.v. David Zinman
Argo / 4362 882

Eind jaren vijftig kwam Zinman in aanraking met de legendarische dirigent Pierre Monteux, die hem meteen onder zijn vleugels nam. Een paar jaar mocht Zinman bij hem studeren, en later werkte hij als Monteuxs assistent bij het London Symphony Orchestra. Er zijn best een paar hoorbare parellellen tussen de beide dirigenten, met als belangrijkste misschien wel het gevoel van ‘natuurlijkheid’ in hun interpretaties – alles vloeit als vanzelf, zo klinkt het. 

Mooie voorbeelden vind je op deze plaat met orkestwerken van Samuel Barber, die Zinman in 1991 opnam als chef-dirigent van het Baltimore Symphony Orchestra. Natuurlijk staat het beroemde Adagio voor strijkers op de plaat, maar ook de Eerste symfonie en de beide Essays voor orkest.

Het was dít album waarmee Zinman definitief zijn naam vestigde als belangrijk dirigent. Critici prezen de plaat de hemel in, en voor veel luisteraars gold het als een van de mooiste overzichtscd’s van Barbers voornaamste orkestenwerken – nog steeds trouwens. We pikken er het Eerste essay als exemplarisch tussenuit: geweldig spel van het Baltimore Symphony Orchestra, en Zinman laat alle tempowisselingen en kleurveranderingen volkomen logisch in elkaar overvloeien. 

Robert Schumann
Symfonie nr.3, op.97 in Es gr.t., "Rheinische" - deel IV, "Feierlich" + deel V, "Lebhaft"
Tonhalle Orchester Zürich o.l.v. David Zinman
Arte Nova / 82876 57743 2

Zinman begon in 1995 als chef-dirigent van het Tonhalle Orchester Zürich en bleef er bijna twintig jaar aan. Het werd een van zijn meest vruchtbare samenwerkingen. Tot de absolute hoogtepunten behoort deze opname uit oktober 2003 van de vier symfonieën van Robert Schumann. 

Zinman was vertrouwd geraakt met de historische uitvoeringspraktijk – hoe de muziek moet hebben geklonken in de tijd van de componist – en paste veel van die beginselen toe in zijn interpretatie. Niet meer de dichte, romantische klank die lange tijd gebruikelijk was, maar juist een veel slanker en wendbaarder orkest. 

Zinmans opname werd alom bejubeld, en nog steeds beschouwen veel kenners het als een van de beste Schumann-cycli van de afgelopen decennia. Hier zijn de laatste twee delen uit de Rheinische symfonie. De orkestklank is weliswaar slanker, maar niet minder gepassioneerd: deze Schumann loopt over van uitbundige expressie. Hoor hoe Zinman het orkest laat gloeien, en let ook op de geweldige hoornsectie.

Gustav Mahler
Symfonie nr.6 in a kl.t., "Tragische" - deel II, "Andante moderato"
Tonhalle Orchester Zürich o.l.v. David Zinman
RCA / 88697 36465 2

De interesse in Mahler en de affiniteit met zijn muziek begon toen Zinman aan het begin van zijn carrière veel in Nederland dirigeerde, een Mahler-land bij uitstek. Als chef van het Rotterdams Philharmonisch, maar ook als gastdirigent bij het Concertgebouworkest, zette hij Mahler regelmatig op het programma. 

In de jaren 2000, inmiddels een internationaal gevestigd dirigent, neemt Zinman een Mahler-cyclus op met het Tonhalle Orchester in Zürich, waar hij dan chef is. En die cyclus blijft ook in Mahler-minnend Nederland niet onopgemerkt. De recensent van Het Parool schrijft: “Wie een écht goede Mahler wil horen, zou eens naar de opname van de Zesde symfonie door het Tonhalle Orchester onder leiding van David Zinman moeten luisteren. In de Zürcher luwte opererend laat Zinman andermaal horen dat hij deze partituren als weinig anderen doorgrondt.”

In dit langzame deel van de Zesde horen we Zinmans Mahler misschien wel op zijn best. Hoe ragfijn hij de muziek laat opbouwen – geen dralende tempi, maar een teder, lyrisch thema dat onderhuids aanzwelt tot een kolkende Alpenrivier. 

Henryk Górecki
Symfonie nr.3, op.36 - deel II, "Lento e largo - tranquillissimo"
Dawn Upshaw [sopraan]
London Sinfonietta o.l.v. David Zinman
Nonesuch / 7559-79282-2

Als pleitbezorger van nieuwe muziek scoorde Zinman in de jaren negentig een opvallend succes, want deze opname werd een gigantische bestseller. Het stuk was een jaar of vijftien eerder gecomponeerd, maar buiten Polen nooit echt aangeslagen. Henryk Górecki schreef weliswaar muziek in heel uiteenlopende stijlen, maar werd toch lange tijd gezien als een avant-gardecomponist en was eigenlijk alleen bekend onder een klein kennerspubliek. Totdat David Zinman in 1991 deze bewuste Derde symfonie opnam met het London Sinfonietta en sopraan Dawn Upshaw. 

Het album sloeg in als een bom. Het stond wekenlang hoog in de hitlijsten – niet alleen de klassieke maar ook daarbuiten – en er werden wereldwijd meer dan een miljoen cd’s van verkocht. Ongekend voor eigentijds klassieke muziek. En dat terwijl het toch bepaald geen luchtige muziek is. In het tweede deel klinkt een tekst die in de Tweede Wereldoorlog door een jong meisje werd neergekalkt op de celmuur van een Gestapo-gevangenis. Een soort gebed, dat in de sopraanpartij van Górecki haast onwerkelijk over de instrumenten zweeft. Het orkest verklankt de Poolse hooglanden: de trage, vloeiende lijnen van het landschap – perfect voor een dirigent als David Zinman. Deze opname is tot op de dag van vandaag zijn meest beluisterde.