Kurtág 100 jaar: "Alle betekenis uit twee noten halen, daar gaat zijn muziek over"

Samen met sopraan Keren Motseri schreef Joseph Puglia in 2024 een brief aan Kurtág. Ze werkten aan zijn Kafka-fragmenten, een groot en uitdagend werk voor viool en sopraan. Ze hoopten met de componist zelf te kunnen werken om het stuk beter te kunnen begrijpen.

Motseri schrok toen ze ineens een Hongaars telefoonnummer op haar scherm zag, vertelt Puglia aan Podium. Het was Kurtág zelf die haar opbelde. Ze mochten naar Boedapest komen en hebben daar een dag met hem aan het stuk gewerkt. "Maar we hebben het niet helemaal kunnen doornemen", zegt Puglia. "We wilden terugkomen, maar hij moest eerst zijn opera Die Stechardin afmaken. Die gaat deze week in Hongarije in première tijdens een groot festival ter ere van zijn honderdste verjaardag."

Verhaal gaat verder onder de Instagram-post.

Motseri en Puglia konden pas twee weken geleden weer komen. De toen nog 99-jarige componist werkte drie dagen met ze. "Kurtág schrijft zoals schilders hele landschappen op één rijstkorrel schilderen", zegt Puglia. "Sommige delen van de Kafka-fragmenten zijn maar tien seconden. Dat betekent dat elke noot een keuze is. Alles wat er tijdens of tussen de noten gebeurt, maakt of kraakt het stuk."

Puglia kwam terug met scherpere oren, zei hij. "Het gaat bij Kurtág om veel lagen en details. Hij wil zeker weten dat je het begrijpt. Dus het moest telkens nog een keer en nog een keer. Het heeft mij geleerd dat je als musicus heel geduldig moet zijn om zo de diepte in te gaan. Je moet de tijd nemen om in de betekenis van de muziek te duiken, in je eigen techniek en in het samenspelen."

Ook Bach gaat weer leven

Zo'n ontmoeting met de 'bron' doet volgens Puglia ook de blik op andere, oude muziek veranderen. "Kurtág schreef bijvoorbeeld 'rubato' (vrijheid) bij een deel van de Kafka-fragmenten. Maar toen we dat zo voor hem speelden, bleek dat hij een heel ander soort vrijheid wilde. Het deed ons inzien dat we als musici getraind zijn om bepaalde ideeën aan teksten te geven, maar dat kan bij elke componist anders zijn."

Voor Puglia ging na de ontmoeting met Kurtág ook muziek van overleden componisten als Bach meer leven. "Het is soms makkelijk om te vergeten dat die 'heilige tekst' die wij proberen uit te voeren, ooit kwam van een mens."

Verjaardagsconcert

Op donderdag 19 februari gaat Puglia dus gewapend met een stapel aanwijzingen van Györgi Kurtág zélf de bühne op voor het verjaardagsconcert. "Als je zo diep in het stuk van een componist met tekst en zang gaat, begrijp je zijn taal meer. Teruggaand naar muziek zonder woorden – zoals op 19 februari, als we selecties uit zijn Játékok spelen – begrijp je beter waarom hij bepaalde harmonie of deze stiltes heeft gebruikt."

Naast het werk Poème Symphonique van Ligeti voor 100 metronomen, speelt Het Muziek die avond ook drie spiksplinternieuwe stukken van Mayke Nas, Huba de Graaff en Jasper de Bock, geïnspireerd door het getal 100.