Deze stadsbeiaardier moet stoppen van de arbeidsinspectie: 'Dat ze zo met mij omgaan...'

Elke woensdag klinkt klokkenspel over de stad Den Bosch, gespeeld door stadsbeiaardier Joost van Balkom. Maar dat mag niet meer. De bewegende onderdelen van de klok zijn te gevaarlijk, volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie. De Stadstoren van het Bossche Stadhuis en de Sint-Janstoren zitten op slot. Sterker nog, het slot is vervangen. Zo kan Joost van Balkom op geen enkele manier de toren in.

Rijke traditie

De familiegeschiedenis van Joost van Balkom is nauw verbonden met de beiaards van Den Bosch. Zijn voorvaderen waren stadsbeiaardier. In 1915 trad grootvader Toon Balkom in dienst als stadsbeiaardier. Dat stokje werd in 1955 overgedragen aan zoon Sjef van Balkom. En sinds 1988 is het Joost van Balkom die wekelijks de torens mocht beklimmen voor het klokkenspel.

"Dit raakt ook mezelf", zegt Joost van Balkom, die niet blij is met de acties van zijn gemeente en de arbeidsinspectie. "Dat ze zo met mij omgaan en de boel zonder waarschuwing sluiten..."

Volgens Van Balkom is het illustratief voor de moderne ambtenarij. "Zij benaderen het heel functioneel, zonder rekening te houden met de historie. Het is een gebrek aan collectief geheugen."

Immaterieel erfgoed

De familie Van Balkom hield een eeuwenoude traditie in stand. Al in 1425 wordt in Den Bosch melding gemaakt van een beiaardier. De Sint-Janstoren, onderdeel van de kathedraal, is dan ook ruim zeshonderd jaar oud. De Stadstoren van het stadhuis is ook op leeftijd, gebouwd vierhonderd jaar geleden.

"Er wordt geen rekening gehouden met het immaterieel erfgoed. Ook niet met alle vrijwilligers die zich inzetten voor deze monumenten. De oplossing van de gemeente is om het carillon door een computer te laten spelen. Het is een gotspe", zegt Van Balkom.

Gevaarlijk beroep?

De Bossche stadsbeiaardier beseft dat zijn werk niet zonder gevaren is. "Je praat over hele oude gebouwen. Dat is juist de charme van het werk. Als iemand boven ziek wordt, of er brand is: ja, hoe krijg je dan iemand geëvacueerd? Dat realiseer je je."

Toch relativeert Van Balkom dat risico: "Hoe groot is de kans dat daarboven iets gebeurd? De afgelopen 125 jaar in elk geval niets."

Beiaardcultuur op het spel

"Hier kan een precedentwerking vanuit gaan, als andere gemeenten hierdoor wakker schrikken", denkt Van Balkom. "Dan kan de arbeidsinspectie langskomen."

Christiaan Winter is de voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel-Vereniging. Hij maakt zich ook zorgen. "Ik zie een algemene tendens tot risicomijding, waardoor steeds minder mag. De verantwoordelijkheid voor het eigen welbevinden wordt uit handen genomen. Je kunt met wetgeving alle leuke dingen om zeep halen."

Christiaan Winter is zelf ook beiaardier, in Alkmaar. "Ik zeg altijd: ik hoop dat wij een blinde vlek blijven voor de arbodienst. Ik verwacht ook niet dat alle torens nu dichtgaan. Er zal geen Rijkscommissie ontstaan om alle torens te sluiten."

Arbeidsinspectie

Volgens de voorzitter van de Klokkenspel-Vereniging zijn de ongevallencijfers laag. "Er gebeurt natuurlijk weleens wat", zegt Winter. "Eén van mijn collega's in Kampen viel van een trap. Hij wist iets vast te pakken om niet verder te vallen, maar hield daar een afgescheurde pees aan over. Dodelijke ongelukken zijn zeker niet gebeurd."

De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt er een andere houding aan over. "Dit horen we vaker", zegt woordvoerder Daniëlle Rebel. "Ook al gaat het zoveel jaren goed, er kan een dag komen waarop het misgaat. We vinden het echt belangrijk dat er veilige situaties zijn voor de mensen."

Zij hoopt namens de Nederlandse Arbeidsinspectie dat de situatie snel wordt opgelost voor de stadsbeiaardier van Den Bosch, die de bal vooral neerlegt bij de gemeente. "De gemeente weet het al een tijdje. Er zijn meerdere gesprekken geweest en er is geen voortgang. Onmiddellijke sluiting is een maatregel die we niet lichtzinnig nemen", aldus woordvoerder Rebel.

Oplossingen

Podium vroeg de gemeente 's-Hertogenbosch om een reactie. De gemeente liet weten de situatie in beeld te brengen en de verbetermogelijkheden te bepalen. Zij willen “werken aan een plan om deze traditie van de beiaardier voort te kunnen zetten op een veilige manier”.

Live uitvoeringen van stadsbeiaardier Van Balkom zullen voorlopig niet te horen zijn. Er is wel ieder kwartier een melodie van de speeltrommel te horen door een automatische carillon.

Van Balkom is met name bij de Stadstoren bang dat uitstel leidt tot afstel. Christiaan Winter noemt zichzelf strijdbaar als het gaat om dit onderwerp. "Omdat ik het flauwekul vindt."

Hij heeft het eerder zien gebeuren in Tilburg. Sinds begin 2025 kan Carl van Eyndhoven weer zijn geliefde carillon in de Heikese Kerk bespelen door met valbescherming en helm op de aangepaste trap te beklimmen. Het heeft wel drie jaar lang geduurd voordat die oplossing er was.