Bariton John Bröcheler (1945-2026) zong 'met het hart op de tong'

In NTR Podium staan we vandaag stil bij het overlijden van John Bröcheler. Met dirigent Ed Spanjaard, die veel met Bröcheler samenwerkte. 

Muziekfragmenten in het In Memoriam:

• Thaïs, Jules Massenet, Matinee op de vrije Zaterdag (1985)
• Der Ring des Nibelungen, Richard Wagner (2007)
• Zwei blaue Augen, Gustav Mahler

'Hart op de tong'

Lied, oratorium, opera: Bröcheler zong het allemaal. “Robuust, ontzettend expressief, sonoor, en met het hart op de tong”, omschrijft Spanjaard zijn stem. Regelmatig was Bröcheler te gast in de Zaterdag Matinee, bij de toenmalige Nederlandse Opera Stichting, De Nederlandse Opera, en bij het Limburgs Symfonie Orkest. Hij zong in Wozzeck en Lulu van Alban Berg, in Die Frau ohne Schatten van Strauss, maar werd het meest bekend als Wotan in Der Ring des Nibelungen. 

Maar dat was maar een klein deel van carrière van Bröcheler. Zo zong hij ook met de vermaarde sopranen Dame Joan Sutherland en Beverly Sills. Zijn aanleg voor het repertoire van Wagner bracht hem in contact met de groten der aarde. En dan was er ook nog de Franse en de Italiaanse opera: Donizetti, Thomas, Massenet. 

Voor zijn verdiensten voor de kunsten werd Bröcheler onderscheiden als Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Vorig jaar werd Bröcheler tachtig, en was hij te gast in NTR Podium. 

St. Cecilia

Zijn stem, die had Bröcheler naar eigen zeggen van zijn vader - net als hijzelf, 60 jaar lid van het Vaalser mannenkoor St. Cecilia; zijn opa trouwens óók. John Bröcheler junior begon er in zijn jeugd als tweede tenor. Dat vond hij ook de prettigste, en de mooiste stem. "Als je de tweede tenor weghaalt, tja, wat houd je dan nog over?"

Alle concerten van het Vaalser mannenkoor maakte John Bröcheler als jongetje mee. Het zingen ging vanzelf. Maar een carrière in de muziek? Dat lag nou ook weer niet voor de hand. "Ik ben in de kleermakerszaak van mijn vader blijven werken. En aan de lopende band bij de Philipsfabriek."

Totdat zangpedagoog Leo Ketelaars kwam binnenlopen voor een nieuw maatpak in de kleermakerij. "Toen vroeg hij hoe het mij verging. Ik was alwéér blijven zitten op het HBS," vertelde John Bröcheler in 2025."Toen zei Ketelaars: kom maar eens voorzingen." 

Lied versus opera

En zo kwam Bröcheler terecht op het conservatorium in Maastricht, waar hij zich aanvankelijk op het lied richtte. Maar zijn stem ontwikkelde zich steeds meer richting het operarepertoire. Al verdween het lied nooit van zijn repertoire. 

"In Nederland ben je óf oratoriumzanger óf liedzanger óf operazanger. En een operazanger zingt geen liederen, zegt men dan," aldus Bröcheler in een interview van vorig jaar. Maar met die opvatting was hij het niet eens. "Om zo'n hele liedcyclus tot en met het laatste lied in de juiste frasering te zingen... Dat heeft álle ingrediënten van een opera."

'Kijk er eens naar'

In de jaren '80 kreeg Bröcheler grote rollen als lyrische bariton. En zo maakte hij kennis met dirigent Hartmut Haenchen, die kwam aanzetten met de rol van Wotan. Wotan is de oppergod in de Ring-cyclus van Richard Wagner. "Een diepe bas-bariton, heel anders dan mijn lyrische stem. Maar Haenchen zei: kijk er eens naar."

Bröcheler volgde een simpel plan als hij een stuk wilde instuderen. "Ik sloeg zo’n klavieruitreksel open, telde altijd eerst de bladzijden: waar liggen de hoogste, de moeilijkste en de laagste tonen. Dan ging ik gewoon iédere dag één bladzijde instuderen."

De klik

In 2018 werd John Bröcheler getroffen door een herseninfarct. Spraak, zangstem en motoriek werden er ernstig door aangetast. In plaats van bij de pakken neer te zitten, nam hij opnieuw zangles, alsof hij helemaal opnieuw moest beginnen. En nu werd zijn eigen oud-leerling Ronald Dijkstra zijn leermeester. Elke dag 50 minuten oefenen, op zoek naar het beginpunt van de stem, naar 'de klik', zoals hij dat zelf noemde. En dat werkte. Het lichaam werd weer warm, de energie stroomde, zo vertelde Bröcheler. “Dan gebeurt er iets waardoor het lichaam ‘ja’ zegt.”

John Bröcheler overleed in de nacht van 29 op 30 september 2026. Tot het einde van zijn leven was hij lid van Vaalser Mannenkoor St. Cecilia.