Podium

Hartmut Haenchen (83) over zijn Matthäus Passion directie-debuut

foto: Mariska de Groot

Klassiek
Hartmut Haenchen (83) over zijn Matthäus Passion directie-debuut

Het Noord Nederlands Orkest zit midden in haar concertenreeks van de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach. Voor de 83-jarige vaste gastdirigent Hartmut Haenchen is het zijn debuut van dit monumentale werk - als dirigent althans. Op zijn achtste zong hij al mee in het openingskoor, en hij heeft een leven lang diepe verbinding met dit grote werk van Bach. Toch was het er tot dit jaar nooit van gekomen om de Matthäus te dirigeren.

In gesprek met dirigent Harmut Haenchen

Haenchen heeft een lange geschiedenis met het monumentale werk van Johann Sebastiaan Bach. In de afgelopen 75 jaar heeft hij elke stemgroep in het koor gezongen: van sopraan en alt als kind, tot tenor en uiteindelijk bas op volwassen leeftijd.
Toen hij door het Noord Nederlands Orkest eindelijk gevraagd was, had hij dus een leven aan kennis om op terug te vallen. "Bij het voorbereiden vond ik een vormanalyse van dit werk die ik op veertienjarige leeftijd gemaakt had," vertelt Haenchen. "Ik heb wel honderden boeken over de Matthäus en primaire bronnen over uitvoeringspraktijk in de Barok en in Leipzig ten tijde van Bach gelezen."

Ondanks zijn diepgravende kennis van de Matthäus is het er toch nooit eerder van gekomen om het te dirigeren. "Ik had het er met Bernard Haitink over. Hij had zijn eerste Matthäus met op zijn tachtigste gedirigeerd. We konden het beiden niet doen omdat de specialisten gewenst waren. Het was niet de bedoeling dat andere dirigenten de Matthäus dirigeerden in Nederland."

415 Hertz is gewoon fout
Hartmut Haenchen, debuterend Matthäus-dirigent

Tegen fouten in

Haenchen staat kritisch tegenover zijn voorgangers. "Ik verzet me niet tegen de historische uitvoeringspraktijk. Ik ben alleen tegen de fouten die worden gemaakt."

Sommige aspecten in naam van historisch geïnformeerde praktijk zijn duidelijk incorrect, volgens de dirigent. "Het begint bij de stemming. De aanname dat de A (boven de centrale C op het toetsenbord) 415 hertz moet zijn is incorrect. Het is zeker dat bij de tweede uitvoering van de Matthäus in 1740 het orgel gestemd was met een A op 441 hertz. 415 Hertz is dus gewoon fout."

Verder is het taboe op vibrato dat heerst bij uitvoeringen van Bach een foute aanname. "Bijna alle uitvoerenden spelen Bach compleet zonder vibrato en beweren dat het destijds zo was. Maar alle scholen uit die tijd noemen het vibrato juist als belangrijkste versiering. Vijf jaar na het overlijden van Bach pleitte zijn vioolschool juist voor een permanent vibrato."

Dynamisch schieten de meerderheid van uitvoeringen ook tekort. Het was niet gebruikelijk om iedere dynamische verandering in de partituur te noteren, zoals later wel gebruikelijk werd. Over een passage van 45 maten kan maar één dynamisch teken geschreven staan, maar de instructies van scholen geven aan dat er tot wel 79 verschillende dynamische veranderingen te spelen zijn. "Zo was die uitvoeringspraktijk toen."