Jaarringenonderzoek toont aan: Hier haalde Stradivarius zijn hout vandaan

Dendrochronologie is de studie naar jaarringen en de groei van bomen. Voor vioolbouwers is het geen geheim dat je voor goed hout in de Alpen moet wezen. Vioolbouwer Bas Maas bijvoorbeeld weet wel waar goed klankhout aan moet voldoen. Hij vertelt erover in NTR Podium. 

"In het algemeen kun je zeggen: 'Hoe zwaarder de boom het heeft gehad, hoe beter het is om er een instrument van te maken'." De fijnspar is zo'n boom die vaak gebruikt wordt als akoestisch hout. Het zijn bomen die groeien op de boomgrens, die niet te veel licht hebben gehad en het ook niet te warm hebben gehad. "Hoe korter het groeiseizoen, hoe beter", legt Maas uit. "De late groei in de herfst - dat is de groei voordat de sapstromen stilvallen- moet snel voorbij zijn. Dan krijg je een dunne jaarring, met donkere lijnen in het hout, dicht op elkaar en niet te breed... Dat is gunstig voor de akoestische kwaliteit."

Dat akoestische hout wordt al eeuwen gebruikt in strijkinstrumenten. In de viool vooral voor het bovenblad, maar het hout wordt ook gebruikt in gitaren, klankborden van piano’s en de klankkast van een harp. 

Mini-ijstijd

"Je kunt er eigenlijk wel vanuit gaan het meeste bomen uit de Alpen goed klankhout geven", vertelt Maas. Maar de bomen die Stradivarius gebruikte aan het begin van de 18e eeuw groeiden in andere omstandigheden. "Er is toen een heel koude periode geweest, een soort mini-ijstijd. In Nederland was het toen ook heel koud. Schilderijen met schaatstaferelen komen uit diezelfde tijd.

Opwarming

Of de opwarming van de aarde daarom een probleem vormt voor het vinden van goed klankhout weet Maas niet zeker."Ik vermoed dat als het warmer wordt in de Alpen, de boomgrens zich mee naar boven verplaatst. Ik kan nog steeds heel goed akoestisch hout vinden." Maas gaat regelmatig naar Oostenrijk en Italië om zelf een selectie te maken. Dat de jaarringen dicht bij elkaar zitten, recht en gelijkmatig zijn, dat ze mooi dun en donker zijn - een indicatie dat het hout langzaam is gegroeid- zijn eerste visuele kenmerken waar Maas op let. "Daarna kan ik in mijn werkplaats nog een aantal akoestische tests uitvoeren om de richtingen van de klank te testen."

Of Maas wel eens een hele boom heeft opgekocht? Dat niet, want "zelfs binnen een boom, kun je behoorlijk veel variaties hebben in kwaliteit. Het kan best zijn dat de twee stukken uit verschillende bomen meer overeenkomsten vertonen dan het hout uit één boom."