Vrouwen in de muziekwereld: waar staan we nu?

“Het is erg belangrijk dat er een organisatie is die zich inzet voor vrouwen in de klassieke muziek", vindt Saskia Törnqvist, musicoloog en docent Muziek- en Cultuurgeschiedenis aan het Conservatorium van Amsterdam. Zij is al jaren intensief met het onderwerp bezig, geeft lezingen en werkt aan een grote publicatie over vrouwen in de muziek. 

Törnqvist ziet dat het stukken beter gaat dan een paar decennia geleden, vooral door een kentering na de corona-tijd. “Het lijkt wel of musicologen, programmeurs en musici in die tijd zijn gaan studeren op al die onbekende vrouwelijke componisten en de tijd hebben genomen om muziek van hen uit te voeren, op de concertprogramma’s te zetten en op te nemen.”

Gevaar

Maar Törnqvist ziet ook een keerzijde. “Sommige concertprogrammeurs of programmamakers gaan zelf een soort canon samenstellen. Zij zeggen: 'Dit zijn de tien vrouwelijke componisten van wie we weten: die zijn goed en daar gaan we het mee doen.' Maar het is zonde als we het daarbij zouden laten, omdat er niet tien goede componistes zijn, maar honderden! Het is slechts het topje van de ijsberg.” 

Toen en nu

Törnqvist bekijkt ook de context van vrouwen die in het verleden componeerden. “Voor de meeste componistes tot aan de Eerste Wereldoorlog geldt dat ze geen onderwijs hadden gekregen, ze hadden geen orkesten waar ze mee konden oefenen en geen uitgevers die geïnteresseerd waren in hun werk. Ze werden op heel veel fronten - ja, zeg maar rustig - tegengewerkt.”

Verdedigen

"Het is echt opvallend dat er tegenwoordig zoveel opnames tevoorschijn komen van hoge kwaliteit. En dat is heel erg belangrijk. Want alle muziek moet op het allerhoogste niveau verdedigd worden. Dat geldt natuurlijk ook voor deze vergeten componistes”, zegt Törnqvist tegen Podium. 

Mademoiselle Duval

Eén van die componistes die een paar jaar geleden onder de aandacht werd gebracht, is Mademoiselle Duval. Een Franse componist, van wie we de voornaam niet kennen. Zij was een tijdgenoot van Jean-Philippe Rameau. Duval was zangeres en lid van het koor van de Académie Royal. Naar verluidt had zij een sterk temperament. Zij was één van de zeldzame componistes van het Ancien Régime. In 1736 schreef Duval haar opera “Les Génies”, waarover Törnqvist laaiend enthousiast is. “We weten niet eens haar voornaam, maar we weten wel dat de opera Les Génies van Mademoiselle Duval schitterend is. Het werk is recent opgenomen door een jong en fantastisch Ensemble Il Carravaggio onder leiding van Camille Delaforge. Je hoort gewoon wat een geniale componiste dit was." Ter illustratie zegt Törnqvist er nog maar even bij: "Rameau had nog maar één opera af, toen zij met dit werk kwam."

Female Friday

Podium besteedt veel aandacht aan vrouwelijke componisten. In de rubriek Female Friday doen de redacteuren van Podium onderzoek naar vrouwelijke componisten van vroeger en nu. In de weken voorafgaand aan de Klassieke Top-400 vragen zij aandacht voor dit onderwerp, met als doel: meer vrouwelijke componisten en meer vrouwen in de Klassieke Top-400. In 2025 stonden meer vrouwen dan ooit op de lijst: 20 vrouwen met bijna 30 composities.

Vrouw en Muziek

De Stichting Vrouw en Muziek vraag zich af of de strijd gestreden is en onderzoekt op maandagavond 16 februari om 20.15u in Splendor de noodzaak van haar bestaan. Saskia Törnqvist geeft een lezing die de historische context schetst en duidelijk maakt wat de huidige stand van zaken is. Er is ook live muziek en een panel van vooraanstaande musici discussieert over de toekomst.