Klassiek achter de duinen 2024: Openingsconcert

Schumanns Pianokwartet, op.47 in Es gr.t.

Al in de eerste maten van  Schumanns Pianokwartet openbaart zich zijn uitzonderlijke talent. Het werk opent met een sfeer van rust en ruimte, bijna pastorale van karakter maar met een spannende ondertoon, waarbij de harmonieën doen denken aan een koraal. Na het ingetogen Sostenuto assai komt het kwartet werkelijk tot leven in het energieke Allegro ma non troppo. Het hoofdthema ontwikkelt zich in lange, voortstuwende lijnen, totdat de serene introductie onverwacht terugkeert en een dramatische doorwerking in gang zet. Vanaf dat moment neemt de spanning voortdurend toe en creëert Schumann een rijk romantisch klanklandschap. Ook het tweede sluit aan bij het melancholische en soms onrustige karakter van het openingsdeel. Het derde deel, Andante cantabile, wordt vaak beschouwd als het emotionele hart van het werk en als een van Schumanns mooiste romantische creaties. De lyrische melodie wordt eerst door de cello ingezet en vervolgens overgenomen door de viool, waardoor een ontroerende dialoog ontstaat tussen de instrumenten. Ook in de verstilde passages toont Schumann zijn meesterschap: met subtiele harmonische veranderingen en een spaarzaam gebruik van muzikale middelen weet hij een diepe expressieve kracht op te roepen. Wanneer de altviool later terugkeert met het oorspronkelijke melancholische thema, krijgt deze melodie een nog grotere emotionele lading. 

Enescu's Octet voor strijkers op.7 in C gr.t.

Enescu's Octet wordt beschouwd als een van de grootste werken uit het kamermuziekrepertoire. Dat is niet zonder reden: veertig minuten aan technisch en muzikaal veeleisende muziek die, in een geslaagde uitvoering, samensmelt tot een indrukwekkend geheel. Alle strijkerspartijen zijn gelijkwaardig, in tegenstelling tot andere octetten, zoals het octet van Felix Mendelssohn-Bartholdy, waarin de eerste viool een uitgesproken solistische rol vervult. Bij Enescu is de melodische lijn voortdurend in beweging tussen alle strijkers. Dat vraagt van de musici een uitzonderlijke mate van samenspel, waarbij frasering, articulatie en klankvorming nauwkeurig op elkaar moeten worden afgestemd.

De complexiteit van het contrapunt bleek ook een uitdaging bij de eerste uitvoeringspoging. Na vijf intensieve repetities in 1900 vonden de musici het werk te risicovol om uit te voeren. Daardoor werd de première uitgesteld tot 1909.