Van testbeeld tot B&B Vol Liefde: 75 jaar televisie in Nederland

Radio met beeld

Op 2 oktober 1951 ging de eerste officiële Nederlandse televisie-uitzending de lucht in. Beelden daarvan zijn niet bewaard gebleven, maar we weten wel ongeveer wat de kijkers voorgeschoteld kregen. Staatssecretaris Jo Cals opende de uitzending en daarna volgde onder meer een bijdrage van KRO-voorzitter professor Kors.

"Televisie was in het begin eigenlijk radio met beeld", vertelt hoogleraar Geschiedenis van radio en televisie Joke Hermes bij De Ochtend. De omroepen gebruikten toen al een soort sandwichformule: een serieuze of stichtelijke boodschap werd afgewisseld met ontspanning. Zo stonden tijdens die eerste avond ook een toneelspel, een Polygoonjournaal en een documentaire op het programma.

Versnelde de televisie de ontzuiling?

Al snel veroverde de televisie de Nederlandse huiskamer. Toch zette het nieuwe medium volgens Hermes niet van de ene op de andere dag het hele land op zijn kop. Nieuws kregen mensen immers al via kranten en radio.

Wel hielp televisie bepaalde maatschappelijke veranderingen versnellen. Kijkers kwamen makkelijker in aanraking met andere ideeën en werelden dan die van hun eigen omgeving of zuil. "Mensen kregen meer informatie en hoorden andere geluiden", legt Hermes uit. Dat kon ook invloed hebben op hoe mensen naar zichzelf en hun plek in de samenleving keken.

Eerst samen voor de buis

In de beginjaren was televisie vooral iets wat je samen deed. Niet iedereen had een toestel, dus buren en familie zochten elkaar op om te kijken. Later ontstonden vaste rituelen: het journaal op een bepaald tijdstip, of op zondagavond met het bord op schoot naar Studio Sport.

Daarna werd televisiekijken juist individueler. Er kwam een tweede toestel en vervolgens eentje op de slaapkamer. Maar volgens Hermes brengt de digitale tijd ons gek genoeg ook weer een beetje terug naar dat gezamenlijke kijken.

Niet per se doordat we allemaal tegelijkertijd voor hetzelfde scherm zitten, maar doordat we programma’s met elkaar delen en erover praten. Iemand appt dat je een serie écht moet zien, of de volgende dag gaat het op het werk over B&B Vol Liefde. Hermes noemt dat "cultureel burgerschap": televisie geeft ons iets om samen over te praten.

Van poppenkast tot wereldnieuws

Hermes herinnert zich zelf nog de tijd van het testbeeld. Vlak voordat de uitzending begon, verschenen dia’s in beeld, bijvoorbeeld van een vrouw met een tennisracket of een roos. Daarna keek ze naar Rikkie en Slingertje, een kinderprogramma met poppen over een jongetje en zijn aapje.

Maar televisie bracht ook beelden de huiskamer binnen die veel minder onschuldig waren. Zo herinnert ze zich beelden uit de Vietnamoorlog na een Amerikaanse napalmaanval. Later zagen miljoenen mensen via televisie gebeurtenissen als de val van de Berlijnse Muur en de aanslagen van 11 september gebeuren.