Van Venetië tot nichefestivals: waar komen filmfestivals vandaan?

Olympische Spelen van de film

Volgens Marijke de Valck, universitair hoofddocent film- en mediastudies aan de Universiteit Utrecht, begint het verhaal bij het filmfestival van Venetië. “Het oudste filmfestival ter wereld, is het filmfestival van Venetië. Dat is ooit opgericht in 1932”, vertelt ze bij De Ochtend. Het festival had vanaf het begin een duidelijk idee: een internationale competitie voor films. “Het idee achter dat allereerste filmfestival in Venetië was eigenlijk dat er een soort Olympische Spelen van de film moest komen”, zegt De Valck. “Dus dat er één evenement moest zijn waar verschillende landen hun allerbeste films naartoe zouden sturen en dat die daar vertoond zouden worden. Vervolgens zouden er prijzen worden uitgereikt voor wat de allerbeste film was.”

Dat idee past bij de filmwereld van die tijd. In het tijdperk van de stomme film reisden films relatief makkelijk de wereld over. “Omdat er geen taalbarrière was, konden al die films heel makkelijk overal naartoe reizen. Het was vrij makkelijk om daar andere tussentitels tussen te zetten”, legt De Valck uit. 

Tegenwicht voor Hollywood

Met de komst van de geluidsfilm veranderde dat. Taal werd belangrijker en Hollywood kreeg steeds meer invloed. Europese landen zochten naar manieren om hun eigen filmcultuur zichtbaar te houden.

“Na de introductie van de geluidsfilm nam de dominantie van de Amerikaanse film heel snel toe”, zegt De Valck. “Europese landen, waaronder de Italianen – die echt een hele sterke filmtraditie hadden – wilden graag een platform hebben waar zij ook hun films konden laten zien.”

Van grote festivals naar niche

Politieke ontwikkelingen versnelden daarna de opkomst van nieuwe festivals. Andere landen richtten hun eigen evenementen op, zoals het filmfestival van Cannes. Daarna groeide het aantal festivals snel.

Volgens De Valck vervullen festivals nog steeds dezelfde rol: ruimte bieden aan films die in de reguliere bioscoop minder snel te zien zijn. “Het reguliere vertoningscircuit is natuurlijk best wel gemankeerd als het gaat om plek bieden aan de grote variëteit aan films die er is. En dat gat vullen filmfestivals op.”

Daarom zijn er vandaag de dag niet alleen grote internationale festivals, maar ook steeds meer kleine en gespecialiseerde evenementen, van documentaires tot wetenschapsfilms. Filmfestivals geven die films een podium dat ze elders vaak niet krijgen.