Tamás Vásáry – pianomeester zonder opsmuk

Franz Liszt
Concert voor piano en orkest nr.1, S.124 in Es gr.t. - deel II, "Quasi adagio" + deel III, "Allegretto vivace" + deel IV, "Allegro"
Tamás Vásáry [piano]
Bamberger Symphoniker o.l.v. Felix Prohaska
Deutsche Grammophon / 4237 722

De muziek van Liszt liep als een rode draad door Vásáry’s carrière. Hij studeerde aan de Franz Liszt Muziekacademie in Boedapest, won daar op zijn veertiende het Liszt Concours, en hij bracht de muziek van zijn beroemde landgenoot mee over de hele wereld. 

Niet alleen de solowerken maar ook vooral de pianoconcerten. Als finalist van de Koningin Elisabeth Wedstrijd in Brussel bijvoorbeeld, of op Vásáry’s eerste optreden bij de BBC Proms, en ook bij zijn debuut in de VS – overal stonden pianoconcerten van Liszt op het programma.

In 1960 verscheen deze prachtopname van het Eerste pianoconcert met de Bamberger Symphoniker. Vásáry laat de vleugel prachtig klinken – donker en suggestief in de bassen; de hoge noten bijna als blinkende klokjes.

Frédéric Chopin
Nocturne voor piano nr.3, op.9 nr.3 in B gr.t., "Allegretto"
Tamás Vásáry [piano]
Deutsche Grammophon / 4316 292

Vásáry was vooral geliefd om zijn interpretaties van de romantische componisten. Gisteren draaiden we Liszt, vandaag Chopin – en dan hebben we meteen de kern van zijn repertoire te pakken. 

Als pianist gold hij meer als een lyricus dan als een virtuoos. Bij Vásáry ging het nooit om uiterlijk vertoon, of holle virtuositeit, maar altijd om de schoonheid en de betekenis achter de noten. Chopin zonder opsmuk, maar óngelooflijk mooi gespeeld. 

Je zou een hele week kunnen vullen met de Chopin-opnames van Tamás Vásáry. Zijn pianoconcerten, de mazurka’s, de sonates – allemaal fantastisch, de een na de ander. Maar als we ons beperken kunnen de nocturnes in elk geval niet ontbreken. Hier hoor je precies wat zijn Chopin-spel zo onweerstaanbaar maakt. Hoe lieflijk Vásáry de muziek laat ontvouwen, en hoe sierlijk hij over de toetsen danst – vooral in het hoge register van de vleugel.

Johannes Brahms
Pianokwartet nr.3, op.60 in c kl.t. - deel I, "Allegro non troppo"
Tamás Vásáry [piano]
Thomas Brandis [viool]
Wolfram Christ [altviool]
Ottomar Borwitzky [cello]
Deutsche Grammophon / 439 856-2

Vásáry was niet alleen in trek als solist, maar ook als kamermuziekpartner. En wie kamermuziek zegt, zegt al gauw Johannes Brahms. Vandaag een opname uit 1982 die je gerust een standaard in het repertoire mag noemen: de pianokwartetten. Tamás Vásáry aan de piano, aangevuld met drie strijksolisten uit de Berliner Philharmoniker – een orkest waar Vásáry een goede band mee had. 

Het mooiste is misschien wel hun lezing van het Derde pianokwartet. Vásáry zet meteen de toon met het openingsakkoord, en daarna ontvouwt zich een prachtig vloeiende uitvoering van het stuk. Heel natuurlijke tempokeuzes, mooi donker van kleur, perfect op elkaar ingespeeld – dit is kamermuziek op topniveau.

Claude Debussy
Suite voor piano, "Suite bergamasque" - deel III, "Clair de lune"
Tamás Vásáry [piano]
Deutsche Grammophon / 4295 172

Vandaag een vroeg pareltje – een plaat uit april 1969, met muziek van Claude Debussy. Niet de eerste componist met wie Vásáry zo één, twee, drie geassocieerd werd, maar hij was er bijzonder goed in thuis. 

Wat hij heel smaakvol kon was persoonlijkheid aanbrengen in zijn interpretaties, zonder te overdrijven of de muziek uit zijn verband te trekken. Er zat echt karakter in zijn spel: een opname van Vásáry was nooit dertien-in-een-dozijn. Dat werkt prachtig in de Suite bergamasque, waar hij de muziek laat ademen, rusten, versnellen – alles steeds precies op een manier die recht doet aan de muziek. Hier hoor je écht Debussy, maar ook écht Vásáry. 

En dan is er ook nog de bijzonder mooie pianoklank – zeker voor een opname uit de late jaren zestig nota bene –, die warm én transparant klinkt. Perfect voor Debussy’s beroemde maanlicht.

Wolfgang Amadeus Mozart
Concert voor piano en orkest nr.26, KV.537 in D gr.t., "Krönungskonzert" - deel I, "Allegro"
Tamás Vásáry [piano]
Berliner Philharmoniker o.l.v. Tamás Vásáry
Pentatone / PTC 5186 203

We hebben het de hele week al over Vásáry als pianist – logisch, want dat is waar zijn carrière mee begon en waar hij naam mee maakte. Maar eigenlijk laten we daarmee een groot deel van zijn discografie buiten beschouwing. Vásáry was namelijk ook erg geliefd als dirigent, zowel in Hongarije als daarbuiten. 

Vandaag een compromis dan maar, en wat voor één: Tamás Vásáry als pianist én dirigent tegelijk. Een opname uit 1978 van het Krönungskonzert van Mozart, met een toporkest nog wel – de Berliner Philharmoniker. 

Als pianist stond Vásáry vooral bekend om zijn romantische interpretaties – Liszt, Chopin. Maar ook in dee klassieke stijl van Mozart komt zijn spel fantastisch goed tot zijn recht. De piano klinkt hier prachtig briljant en delicaat. Écht muzikaal, zonder opsmuk, dat is Tamás Vásáry ten voeten uit – en dat is precies wat je nodig hebt in Mozart.

Geen wonder dus dat Vásáry in 2012 door UNESCO werd onderscheiden met de Mozart Medaille – een eer die eerder te beurt viel aan musici als topsopraan Elisabeth Schwarzkopf en meestercellist Mstislav Rostropovitsj.