In Memoriam: welke musici zijn in 2025 overleden?

Richard Strauss
Der Rosenkavalier, op.59 ; Akte II - duet, "Mir ist die Ehre widerfahren"
Edith Mathis [sopraan - Sophie] & Tatiana Troyanos [mezzosopraan - Octavian]
Wiener Philharmoniker o.l.v. Karl Böhm
Opnamejaar: 1969

De Zwitserse sopraan Edith Mathis overleed op zondag 9 februari, twee dagen voor haar 87e verjaardag. Ze was een gevierd operazangeres en vooral bekend van haar vertolkingen van operawerken van Mozarten Richard Strauss. Sophie uit Der Rosenkavalier van Richard Strauss was één van haar glansrollen. Na een optreden in New York schreef een recensent: “Het is een grote, gecontroleerde stem die uit haar kleine lichaam komt. Ze is een van de meest vooraanstaande Sophies in de geschiedenis van de Metropolitan Opera.”

Dit is een duet met Tatiana Troyanos, die de rol van Octavian op zich neemt. De opname is gemaakt tijdens de Salzburger Festspiele in 1969.

Edith Mathis werd op 11 februari 1938 geboren in het Zwitserse Luzern. Ze maakte er in 1956 haar debuut in Mozarts Die Zauberflöte. Een paar jaar later werd Mathis lid van de Deutsche Oper Berlin. In de decennia die daarop volgden schitterde ze op het toneel van vele grote operahuizen in Europa en de Verenigde Staten.

Mathis is getrouwd geweest met dirigent en pianist Bernhard Klee. Jarenlang hebben ze samen opgetreden.

Muzio Clementi
Sonate voor piano, op.25 nr.5 in fis kl.t. - deel II, "Lento e patetico" + deel III, “Finale. Presto”
Maria Tipo [piano]
EMI / 754766 2
Opnamejaar: 1992

Op 10 februari 2025 overleed de Italiaanse pianist Maria Tipo. Zij werd 93 jaar. 
De Italiaanse pianist reisde al op jonge leeftijd over de wereld voor concerten. Maar ze besloot zich op Europa te concentreren. Als docent leidde Tipo onder meer Nelson Goerner op. Ze deed hem een bijzondere geste. Toen ze vond dat Goerner er klaar voor was, schoof ze hem naar voren als vervanger voor één van haar eigen concerten. Maar wat bleek… op de avond zelf zat Tipo in de zaal tussen het publiek om naar haar pupil te luisteren. 

Tipo was een vurig voorvechter van het repertoire van Muzio Clementi. Vooral zijn pianosonates ervoer ze als intelligente en spirituele muziek. Muziek met een onmiskenbaar Italiaans karakter, vond ze: zoals de Duitsers trots zijn op Beethoven, zo moest Italië trots zijn op Clementi. Maria Tipo kreeg ook een bijnaam: “La signora Clementi”, vanwege haar pionierswerk voor de sonates van Muzio Clementi.

Hector Berlioz
Les Troyens ; Akte IV - duet, "Nuit d'ivresse"
Michael Spyres [tenor - Énée] & Joyce DiDonato [mezzosopraan - Didon] & Jean Teitgen [bas - Mercurius]
Orchestre Philharmonique de Strassbourg o.l.v. John Nelson
Erato / 0190295762209 
Opnamejaar: 2018 

Dirigent John Nelson overleed op 31 maart op 83-jarige leeftijd. 

John Nelson liet een groot oeuvre na – voornamelijk met werken van Hector Berlioz. 

In 1972 werd zijn liefde voor Berlioz aangewakkerd. Zijn manager adviseerde hem toen Les Troyens van Berlioz te dirigeren, zodat hij impact con maken in New York. Nelsons herinnerde zich de eerste kennismaking nog goed. Hij voelde zich als door de bliksem getroffen. Een jaar later assisteerde hij Raphael Kubelík bij de Metropolitan Opera in New York. Toen Kubelík ziek werd, mocht Nelson voor hem invallen, en zijn naam als Berlioz-dirigent was meteen gevestigd. Nelsons zei daar later over: “Mijn Berlioz-connectie is gebaseerd op liefde, maar het lot speelde er een bijna even grote rol in.” 

In 2018 nam hij Les Troyens op. De opname werd uitgeroepen tot Opera-opname van het jaar door Gramophone Magazine, en werd door de Sunday Times uitgeroepen tot “Opname van het decennium.” 

Ludwig van Beethoven
Sonate voor piano nr.23, op.57 in f kl.t., "Appassionata" - deel II, "Andante con moto" + deel III, "Allegro ma non troppo - Presto"
Alfred Brendel [piano]
Philips / 4209 042
opname sep 1975, Oostenrijk

Meesterpianist Alfred Brendel overleed op 17 juni 2025. Hij was één van de grote pianisten van de twintigste eeuw. Hij stond bekend om zijn poëtische uitvoeringen en opnamen van Beethoven, Schubert en Mozart. Hij gaf zijn eerste recital op 17-jarige leeftijd in Graz. Impresario Marco Riaskoff raakte bevriend met Brendel, die meerdere malen optrad in de serie Meesterpianisten. Riaskoff omschrijft Brendel als een 'zeer spitsvondige' en 'buitengewoon intelligente' man. "Hoe ouder hij werd, hoe meer hij jouw hart wist te raken". 

Brendel was de eerste pianist ooit die álle pianowerken van Ludwig van Beethoven opnam.

Van de pianosonates, alle 32, maakte hij drie keer een volledige cyclus. Iedere opname heeft weer zijn eigen karakter en kwaliteiten, maar Brendel was zelf het meest te spreken over de Beethovens die hij opnam voor het label Philips. Van die serie is de sonate Appassionata hierboven te horen.

Joseph Haydn
Sinfonia concertante voor hobo, fagot, viool, cello en orkest Hob.I, nr.105 in Bes gr.t. – deel II, “Andante” + deel III, “Allegro con spirito”
Douglas Boyd [hobo] & Matthew Wilkie [fagot] & Marieke Blankenstein [viool] & Steven Isserlis [cello]
Chamber Orchestra of Europe o.l.v. Roger Norrington
RCA Records / 09026 68578 2
Opnamejaar: 1996

Dirigent Roger Norrington overleed op 18 juli op 91-jarige leeftijd. Hij wordt wereldwijd herinnerd als een van de meest invloedrijke en innovatieve dirigenten van zijn tijd. Hij was geliefd om zijn warme persoonlijkheid en zijn uitgesproken visie op muzikale authenticiteit. 

Norrington wilde de muziek laten klinken zoals hij dacht dat het in de tijd van de componist moest hebben geklonken. En hij was ervan overtuigd dat hij het bij het juiste eind had. Roger Norrington richtte in 1978 zijn eigen orkest op: the London Classical Players – bestaande uit musici die op authentieke instrumenten spelen. Hij dirigeerde ook regelmatig andere orkesten, waaronder het Chamber Orchestra of Europe. 

Robert de Visee
Pièces pour théorbe sur différents modes ; 
nr. 65, “Prelude” + nr.66, “Allemande” + nr.67, “Courante” + nr.68, “Sarabande” + nr. 69, “Gigue” + nr.70, “Gavotte” (in b klein)
Fred Jacobs [luit]
Metronome / MET CD 1089
Opnamejaar: 2013

Luitist Fred Jacobs overleed op donderdag 28 augustus. Aanvankelijk wilde hij viool spelen, maar door het beperkte aanbod op zijn muziekschool koos hij voor de gitaar. Toen zijn vader uit Zwitserland een luit meenam, was hij verkocht. Xavier van Damme haalde in het Avondconcert herinneringen aan hem op: “Hij was iemand die op een middag een bundel van 300 pagina’s van begin tot eind doorspeelde. Voor de lol, omdat hij niet kon stoppen.” 

Fred Jacobs was één van de oprichters van het Locke Consort en maakte deel uit van tal van oude muziek ensembles, waaronder The Gabrieli Consort and Players en het barokorkest van de Nederlandse Bachvereniging. Bij de Bayerische Staatsoper werkte hij sinds 1997 mee aan alle Monteverdi- en Cavalli-producties. Fred Jacobs was te horen tijdens grote festivals voor oude muziek wereldwijd. Hij gaf ook werkshops, bijvoorbeeld met Emma Kirkby. 

Zijn opname van solomuziek van Robert de Visée, gespeeld op de zeldzame Franse theorbe, kreeg internationale lof; het tijdschrift Early Music noemde het "an absolutely splendid recording".

Robert Schumann
Concert voor piano en orkest ; deel I, “Allegro affettuoso”
Claudio Arrau [piano]
Concertgebouworkest o.l.v. Christoph von Dohnanyi
Philips / 4737452
Opname gemaakt in mei 1963

Dirigent Christoph von Dohnányi overleed op 6 september. Christoph von Dohnányi werd geboren in een familie van verzetsstrijders. Zijn vader oom en grootvader probeerden een aanslag op Adolf Hitler te plegen. Die mislukte en zij werden gearresteerd en in 1945 geëxecuteerd. 

In de jaren ’50, ’60 en ’70 maakte Dohnányi naam in Duitsland en hij werd een held in de Verenigde Staten toen hij chef-dirigent werd van het Cleveland Orchestra. Hij kwam ook regelmatig in Nederland. In 2011 stond hij voor het laatst op de bok bij het Koninklijk Concertgebouworkest. 

In 1963 maakte hij in Amsterdam een plaatopname: het Pianoconcert van Robert Schumann, met Claudio Arrau als solist.

Dohnányi stond bekend om zijn heldere, analytische dirigeerstijl. En dat is hier goed te horen. De soms complexe orkestklank houdt hij in Schumanns Pianoconcert telkens helder. Helder en ook rustig, zodat pianist Claudio Arrau alle ruimte krijgt.

Samuel Barber
Knoxville: Summer of 1915
Roberta Alexander [sopraan]
Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart
Et’cetera / KTC 1145
Opnamejaar: 1992
 

Het jaar is bijna ten einde en daarom blikken we de komende weken in de Gouden Opnamen in Podium terug op het afgelopen jaar. We zetten de musici die ons dit jaar zijn ontvallen nog één keer in het zonnetje. Vandaag de Amerikaanse sopraan Roberta Alexander. Zij overleed op 14 oktober 2025. 

Roberta Alexander werd geboren in de Verenigde Staten. Toen zij 23 was, verhuisde zij naar Den Haag om te studeren aan het Koninklijk Conservatorium. Nederland zou de rest van haar leven haar uitvalsbasis blijven. In 1979 maakte zij haar debuut bij het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van Bernard Haitink. Ze bleef tot het laatst toe actief. Een paar maanden voor haar overlijden zou ze nog haar opwachting maken bij het Festival d’Aix-en-Provence, maar moest door een longontsteking verstek laten gaan. 

Roberta Alexander trouwde met dirigent Edo de Waart, maar het huwelijk hield geen stand. Ver na hun echtscheiding maakte zij samen één van Alexanders mooiste opnamen: georkestreerde liederen, aria’s en operascènes van de Amerikaanse componist Samuel Barber. Op dit album staat onder meer Knoxville: Summer of 1915. Barber componeerde het kort na de Tweede Wereldoorlog. Het is een poëtishe beschrijving van een zomeravond in het zuiden van de Verenigde Staten, gezien door de ogen van een kind. 

Deze opname van Roberta Alexander wordt vaak genoemd als een van de beste van dit werk. In haar stem raakt ze precies de goede balans van muzikale expressiviteit en een natuurlijke, spontane manier van zingen die zo goed past bij het kinderlijke perspectief van de tekst.