Júlia Várady – prima donna zonder diva-allures

Giuseppe Verdi
Don Carlo - Akte IV - aria, "Tu che le vanità"
Júlia Várady [Elisabetta - sopraan]
Bayerisches Staatsorchester o.l.v. Dietrich Fischer-Dieskau
Orfeo / C 414 961 A

Várady maakte al snel naam als een van de beste Verdi-sopranen van haar generatie. Ze zong alle belangrijke rollen die de componist voor haar stemtype naliet, maar déze paste haar meteen als een handschoen: Lady Macbeth in de opera Macbeth. Vanaf haar aantreden bij de Beierse Staatsopera in de jaren zeventig was ze geliefd in de rol; twintig jaar later, in 1995, maakte ze deze opname met een paar grote aria’s.  

Dit is de voornaamste aria: de slaapwandelscène, wanneer de moordzuchtige Lady Macbeth inmiddels een zenuwinzinking heeft gehad en bijna hallucineert. Let op de spectaculaire hoge noot aan het einde: een hoge des, maar dan heel zachtjes gezongen – ‘con un fil di voce’ zoals Verdi in de partituur schrijft, met een draadje stem. Dat is notoir moeilijk om te zingen, maar Várady doet dat als geen ander.

Wolfgang Amadeus Mozart
Idomeneo KV.366 - Akte III - recit + aria, "O smania! O furie!... d'Oreste, d'Aiace"  
Júlia Várady [Elettra - sopraan]
Staatskapelle Dresden o.l.v. Karl Böhm
Deutsche Grammophon / 4298 642

Al vanaf het begin van haar internationale carrière zong ze veel in Mozarts opera’s – Don Giovanni, Così fan tutte, La clemenza dit Tito. In 1975 gooide ze hoge ogen bij het operafestival in München in de rol van Elettra, in Mozarts opera Idomeneo. Twee jaar later, in september 1977, zong ze de rol op deze opname met dirigent Karl Böhm – een grootheid in de opera’s van Mozart.

De meest angstaanjagende scène is deze waanzinsaria, aan het eind van de opera. De Griekse prinses Elettra is smoorverliefd op Idamante, maar híj houdt van iemand anders. Als hij uiteindelijk met die geliefde trouwt, ontsteekt Elettra in woede.

Várady’s opname daarvan wordt nog altijd gezien als een van de beste ooit. Door de donkere kleur van haar stem – en haar razend goede techniek – voel je echt het gevaar van Elettra’s roekeloze woede. 

Richard Strauss
Arabella, op.79 - Akte II - duet, "Sie wollen mich heiraten... Und du wirst mein Gebieter sein"
Júlia Várady [Arabella - sopraan]
Dietrich Fischer-Dieskau [Mandryka - bariton]
Orchester der Bayerischen Staatsoper o.l.v. Wolfgang Sawallisch
Orfeo / C 169 882 H

Het was tijdens een productie van Puccini’s eenakter Il tabarro dat Várady in 1973 de bariton Dietrich Fischer-Dieskau tegenover zich trof als tegenspeler. De vonk sloeg over en vier jaar later was het stel getrouwd. Ze bleven bij elkaar tot aan Fischer-Dieskaus dood in 2012. 

Várady bleef vaak een beetje in de schaduw van haar wereldberoemde echtgenoot, al had ze wel degelijk haar eigen succesvolle carrière. De twee werkten ook vaak samen op het podium. Van Bach-cantates tot nieuwe, speciaal voor hen gecomponeerde opera’s. 

Vandaag een duet, uit de opera Arabella van Richard Strauss – echt Várady’s kernrepertoire. Ze blonk uit in die zwoele, lange lijnen van Strauss. Samen met haar man zong ze mee op deze gevierde opname uit januari 1981 onder leiding van Wolfgang Sawallisch. 

Pjotr Iljitsj Tsjaikovski
Evgenij Onegin, op.24 - Akte I - briefscène, "Puskaj pogibnu ja... (Al wordt het mijn ondergang...)"
Júlia Várady [Tatjana - sopraan]
Münchner Rundfunkorchester o.l.v. Roman Kofman
Orfeo / C540 011A

Een van de opera’s waarin Várady het meest geliefd was, is Evgenij Onegin van Tsjaikovski. En wie Evgenij Onegin zegt, zegt de briefscène. De dromerige Tatjana is smoorverliefd geworden op de verwende stadsjongen Evgenij. Ze trekt zich ’s nachts terug op haar kamer en begint een liefdesverklaring neer te pennen. Als luisteraar horen we het schrijfproces in real time: Tatjana begint, twijfelt, ze stopt, start opnieuw, schrikt van haar eigen vrijmoedigheid, en geeft zich er uiteindelijk helemaal aan over. 

Várady neemt je haarfijn mee in al die omslaande emoties. Ze kroop talloze keren in de huid van Tatjana, en hoewel ze in 1998 het operatoneel definitief vaarwel zei, nam ze in 2000 nog dit album op met Tsjaikovski-aria’s – waaronder natuurlijk die grote briefscène. Misschien wel Várady’s persoonlijke, late liefdesverklaring aan Tsjaikovski?

Pietro Mascagni
Cavalleria rusticana - duet, "No, no, Turiddu"... duet, "Oh! il Signore vi manda"
Júlia Várady [Santuzza - sopraan]
Luciano Pavarotti [Turiddu - tenor]
Piero Cappuccilli [Alfio - bariton]
National Philharmonic Orchestra o.l.v. Gianandrea Gavazzeni
Decca / 452 913-2

Várady gold eind jaren zeventig als een enorme belofte. Tal van liefhebbers en critici zagen haar als een waardig opvolger voor Maria Callas, als ‘prima donna assoluta’, de ongekroonde koningin van het operatoneel. Maar Várady werd nooit écht een diva. Ze gaf gastoptredens op alle belangrijke podia, maar bleef vooral trouw aan de operahuizen waar ze werkte in Duitsland – en bleef daardoor een beetje in de schaduw. 

Maar deze opname van de korte opera Cavalleria rusticana uit 1977 – het sterfjaar van Maria Callas trouwens – maakt duidelijk dat Várady een sopraan was van het allerhoogste kaliber. Haar vertolking van Santuzza geldt nog altijd als een van de beste ooit. En haar tegenspelers passen bij dat kaliber. Hier hoor je Várady in duet met twee wereldsterren: bariton Piero Cappuccilli en tenor Luciano Pavarotti.