Antal Doráti – meer dan 50 jaar dirigent

Nikolaj Rimski-Korsakov 
Ouverture voor orkest, op.36, "Russisch Paasfeest"
London Symphony Orchestra o.l.v. Antal Doráti
Mercury Records / 4343 082
Opnamejaar: 1960

Rimski-Korsakov liet zich vaak inspireren door Russische volksmuziek, volksverhalen en geschiedenis. Hij werd hiermee één van de grondleggers van de Russische componeerstijl. In de Russisch Orthodoxe kerk is het Paasfeest de belangrijkste viering. Rimski-Korsakov gebuikt voor de inleiding Russisch gezangen. En hoewel hij er allerlei orthodoxe citaten in verwerkt, wilde hij vooral de heidense kant van het feest laten zien. Hij schreef: “Om de overgang van de sombere en mysterieuze avond van paaszaterdag naar de ongebreidelde heidens-religieuze pret van paaszondag.” En inderdaad: na de rustige inleiding komen we in een uitbundig paasfeest terecht, waarin ook de paasklokken luiden. Rimski-Korsakov schreef in zijn autobiografie: “Om de ouverture goed te begrijpen is het eigenlijk noodzakelijk om in ieder geval één keer zo’n Paasdienst bij te wonen in een grote kathedraal.”

In deze opname van Doráti is gaan we inderdaad van het duister van de paasnacht naar het stralende licht van Paasmorgen. De stralende zonsopgang wordt ingeleid door solo’s in de fluit, cello, viool. Als de zon werkelijk het duister doorbreekt, barst het feest los. Een heidens feest, met veel dans – af en toe hoor je de Russisch Orthodoxe melodieën als een koraal terugkeren in de muziek. Doráti laat de contrasten duidelijk horen: het heidens feest wordt door het orkest zwaar gespeeld, de religieuze melodieën zijn licht van toon.

Bedrich Smetana 
Mijn vaderland, "Má Vlast" - deel I, "Vyšehrad (Het hoge kasteel)"
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Antal Doráti
Philips / 4206 072
Opnamejaar: 1986

In 1986 maakte Antal Doráti een prachtige opname van Má Vlast van Bedrich Smetana. Deze opname geldt nog steeds als gouden standaard. Orkest en dirigent zijn in topvorm. Doráti geeft de solisten alle vrijheid, waardoor ze kunnen schitteren. Het eerste deel: Vyšehrad – het hoge kasteel begint met een solo voor twee harpen. En als je die harpen hoort weet je: dit wordt schitterend. Alles klopt aan deze opname. Als het eerste deel voorbij is, kun je niet wachten de rest ook te beluisteren. Hieronder is de complete cyclus te beluisteren. 

Pjotr Iljitsj Tsjaikovksi
Notenkraker, op.71 - Akte II - nr.12f, "Moeder Gigogne en de clowns" + nr.13, "Bloemenwals" + nr.14a, “Pas de deux”
London Symphony Orchestra o.l.v. Antal Doráti
Mercury Living Presence / 4327502
Tchaikovsky: The Nutcracker
Opnamejaar: 1962

De Tweede Akte uit de Notenkraker wordt gekenmerkt door allerlei verschillende dansen: een Chinese dans, een Russische dans, een Arabische dans… Doráti heeft een stuwende werking heeft op het orkest. Doráti maakt in 1962 een levendige, dynamische opname van De Notenkraker. De tempi liggen hoog, maar dat doet geen afbreuk aan het werk. Misschien benadrukt het hoge tempo juist wel het dansend karakter van De Notenkraker. 

Zoltán Kodály 
Dansen voor orkest, “Dansen uit Gálanta” – compleet
Philharmonia Hungarica o.l.v. Antál Doráti
Decca / 478 2303
Opnamejaar: 1974

Antal Doráti studeerde bij Zoltán Kodály. Hij zette zich zijn hele leven in de werken van zijn leraar uit te voeren. Dat deed hij dus regelmatig. Ook in Amsterdam. De Háry János Suite stond op de lessenaar bij één van de eerste concerten die hij bij het Koninklijk Concertgebouworkest dirigeerde. De Dansen uit Galánta van Kodály stonden niet op het programma bij Doráti in Amsterdam. Hij dirigeerde de dansen wel graag en maakte in de jaren ’70 een opname met het Philharmonia Hungarica – een orkest dat uit Hongaarse vluchtelingen bestond. 

De opname is kleurrijk, contrastrijk. Het orkest speelt krachtig. Je hebt af en toe echt het idee dat je door een Hongaarse stad loopt, waar de plaatselijke straatmuzikanten aan het spelen zijn. 

Joseph Haydn
Symfonie nr.104 in D gr.t., "Londen" - deel II, "Andante"
Philharmonia Hungarica o.l.v. Antál Doráti
Decca / 478 1221
Opnamejaar: 1974

Antal Doráti maakte zichzelf onsterfelijk. Hij was namelijk de eerste dirigent die een integrale opname maakte van de symfonieën van Joseph Haydn. Dat deed hij met het Philharmonia Hungarica. Het orkest bestaat uit Hongaarse vluchtelingen, die zich in 1956 in West-Europa vestigden. Het zijn prachtige levendige opnamen. Dit is het langzame deel uit de Londense symfonie – Symfonie nr.104.