Salvatore Accardo – lyrische vioolmeester en Paganini-specialist

Wie: Salvatore Accardo, geboren 26 september 1941 (Turijn, Italië)

Wat: Vooraanstaand violist met een repertoire van barok tot eigentijds

Waar: Wereldwijde carrière met Italië als thuisbasis

Weetje: Grote componisten als Luigi Nono, Iannis Xenakis en Krzysztof Penderecki schreven werken speciaal voor Accardo

Nicolò Paganini
Concert voor viool en orkest nr.2, op.7 in b kl.t., "La campanella" - deel II, "Adagio" + deel III, "Rondo. Trio"
Salvatore Accardo [viool]
London Philharmonic Orchestra o.l.v. Charles Dutoit
Deutsche Grammophon / 4153 782

De muziek van Nicolò Paganini loopt als een rode draad door Accardo’s leven. Als 13-jarige jongen maakte hij zijn podiumdebuut met de hypervirtuoze Capriccio’s voor soloviool, in 1958 won hij de Premio Paganini – het voornaamste vioolconcours van Italië. En als eerste violist ooit maakte hij een complete opname van alle zes overgeleverde vioolconcerten van Paganini. Die opname geldt nog steeds als een belangrijke toetssteen voor violisten.

Als je wilt weten waarom, dan is dit Tweede vioolconcert, opgenomen in januari 1975, exemplarisch. Natuurlijk is er Accardo’s vlijmscherpe viooltechniek, opgewassen tegen alle fratsen die Paganini voorschrijft, en altijd met een warme en ferme toon - zelfs in de allerhoogste registers. 

Maar Accardo maakt er niet alleen circus van: hij benadrukt juist ook de zangerige kant van de muziek. Paganini was een tijdgenoot van operacomponisten als Rossini, Donizetti en Bellini, en schreef in feite belcanto-muziek voor viool. In het tweede deel is het haast alsof Accardo een aria zingt op zijn viool. Natuurlijk gevolgd door het vuurwerk van het beroemde slotdeel, La campanella.

Max Bruch
Concert voor viool en orkest nr.1, op.26 in g kl.t. - deel I, "Vorspiel. Allegro moderato" + deel II, "Adagio"
Salvatore Accardo [viool]
Gewandhausorchester Leipzig o.l.v. Kurt Masur
Philips / 4322 822

Geen man van het halve werk, Accardo – nadat hij als eerste ooit alle Paganini-concerto’s aan de plaat had toevertrouwd, volgde er nog een groot project. Eind jaren zeventig maakte Accardo de eerste integrale opname van de werken van Max Bruch voor viool en orkest. 

Dat was een belangrijke doorbraak: tot dan toe was hij vooral geliefd om zijn Paganini, maar hier kon hij laten zien dat hij ook opgewassen was tegen het grote, laat-romantische repertoire met een groot orkest. En hoé!

Het bekendste stuk uit de Bruch-cyclus is zonder twijfel het Eerste vioolconcert, opgenomen in juni 1977. Meteen in de eerste minuten vallen twee dingen op: de strakke articulatie van de viool, bijna als een spreekstem soms, en de intense klank in zijn lange, lyrische lijnen. Voor sommige luisteraars is Accardo een van de weinige violisten die met hun instrument écht de menselijke stem weten na te bootsen. En dat hoor je al helemaal in het zangerige tweede deel.

Ludwig van Beethoven
Concert voor viool en orkest, op.61 in D gr.t. - deel III, "Rondo. Allegro"
Salvatore Accardo [viool]
Orchestra Filarmonica della Scala o.l.v. Carlo Maria Giulini
Sony / SK 53 287

Het Vioolconcert van Ludwig van Beethoven is het moeilijkste uit het hele repertoire, volgens Accardo, maar hij noemt het ook een absoluut meesterwerk. In een interview herinnert hij zich een tournee waar hij het stuk 25 keer speelde in nog geen maand tijd. En elke keer was het weer alsof hij het voor de eerste keer speelde: het stuk voelt altijd vers, je kunt er steeds weer iets nieuws in vinden. 

Accardo nam Beethovens Vioolconcert drie keer op, maar deze opname uit december 1992 onder leiding van zijn landgenoot Carlo Maria Giulini voelde extra speciaal. Zo vertelde Accardo in datzelfde interview: “Bij de eerste repetitie in het operahuis keek ik naar Giulini tijdens het openings-tutti, en plotseling kreeg ik het overweldigende gevoel dat ik naar Beethoven zélf keek die stond te dirigeren!” Hij vervolgt: “Giulini ging zo volledig op in de muziek dat ik de indruk kreeg dat dit precies zo was zoals de componist het moest hebben gewild.”

Het resultaat is een statige, bedachtzame Beethoven – met rustige tempi, weloverwogen frasering. Maar de klank van viool en orkest is gloeiend warm, en in de cadens laat Accardo nog even de explosieve kracht van Beethoven horen. 

Jean Sibelius
Concert voor viool en orkest, op.47 in d kl.t. - deel I, "Allegro moderato"
Salvatore Accardo [viool]
London Symphony Orchestra o.l.v. Colin Davis
Philips / 446 160-2

Deze opname van Jean Sibelius’ Vioolconcert uit maart 1979 geldt als een vrij uitgesproken interpretatie: niet zozeer gericht op ijzige virtuositeit, maar juist breed uitgesponnen en poëtisch. Volgens sommige critici mist er daardoor wat energieke ‘drive’, maar door die wat meer ingehouden benadering ontstaat er juist een enorme kleurenrijkdom. 

Dat is mede te danken aan dirigent Colin Davis, een echte Sibelius-specialist. Hij laat het orkest een donker, hoogpolig tapijt uitrollen voor de solist – die daar met zijn kenmerkende warme, zangerige vioolgeluid overheen wandelt. Accardo neemt echt de tijd om de muzikale zinnen in te kleuren en karakter te geven. 

En het is prachtig vastgelegd door de opnametechnici van Philips. De viool klinkt perfect in balans met het orkest: niet overdreven vooraan, maar zonder te verdwijnen in het orkest. En in de begeleiding hoor je wat Davis allemaal uitlicht in het orkest: luister vooral naar de dromerige houtblazers en de broeierige klank van de altviolen!