Frans Brüggen - Tovenaar van beroep

Antonio Vivaldi
Concert voor blokfluit en strijkorkest RV.441 in c kl.t.
Frans Brüggen [blokfluit]
Concentus Musicus Wien o.l.v. Nikolaus Harnoncourt
Warner / 2564 65836-1
Opnamejaar: 1966

Frans Brüggen begon als blokfluitist. Zijn eerste opname komt uit 1961. Een paar jaar later was hij wereldberoemd. De fluitconcerten van Vivaldi laten horen waarom: grote virtuositeit, klinkend gemak en een altijd ‘vrije adem’ in de snelle passages.

Johann Sebastian Bach
Cantate BWV.106, "Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit" (Actus tragicus) – Sonatina
Frans Brüggen [blokfluit];Jeanette van Wingerden [blokfluit];Veronika Hampe [viola da gamba];Heinrich Haferland [viola da gamba];Gustav Leonhardt [orgel]
Warner / 2564 65836-1
Opnamejaar: 1963

In 1981 richtte Frans Brüggen zijn Orkest van de Achttiende Eeuw op. Hij legde zijn blokfluit neer en richtte zich op het dirigeren. Altijd op zoek naar de juiste interpretatie en het juiste instrumentarium voor de composities. Het Orkest van de Achttiende Eeuw had om deze reden eigenlijk vier gedaanten. Van veel instrumenten heeft het orkest vier verschillende soorten, passend bij de tijd van de stukken die ze spelen. 

Sinds 1989 was Frans Brüggen met het Orkest van de Achttiende Eeuw vaste gast in de Philharmonie in Warschau. Concerten die ze daar gaven kwamen de afgelopen jaren uit op cd. Zo ook de Parijse Symfonieën van Haydn, die ze in Warschau speelden, september 2004. 

Joseph Haydn
Symfonie nr.83 ‘La Poule’ ; deel I, “Allegro spirituoso”
Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Brüggen
Frederick Chopin Institute / NIFCCD160-0162
Opnamejaar: 2004

Johann Sebastian Bach 
Hohe Messe – Credo
Cappella Amsterdam & Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Brüggen
Glossa / GCD921112
Opname 2019

Frans Brüggen nam de Hohe Messe van Johann Sebastian Bach twee keer op. Eén keer in 1989 voor het label Philips en twintig jaar later in Warschau, in de radiostudio aldaar. In die tweede benadrukt Brüggen het mystieke nog meer in het Credo (in het 'et incarnatus est' en ‘crucifixus’).

Guillaume de Machaut
Hoquetus David
Sour Cream
Glossa / GCDP31102
Opname: 1993

Sour Cream (Frans Brüggen, Kees Boeke, Walter van Hauwe). Opgericht in 1971, hier in een late opname: begin jaren negentig. 
Begin jaren negentig boog Frans Brüggen zich met zijn orkest over een aantal symfonieën van Mozart. En daar komt nog een andere vraag om de hoek kijken: hoe groot was het orkest eigenlijk dat Mozart tot zijn beschikking had? 
In dat geval kunnen de brieven van Mozart soms een tip van de sluier oplichten. Op 11 april 1781 schrijft Mozart aan zijn vader: "Ik vergeet nog te vertellen dat de uitvoering van mijn symfonie fantastisch ging. Een groot succes! Er waren 40 violen, de blazers waren allemaal dubbel bezet, er waren tien altviolen en tien contrabassen, acht celli en zes fagotten!"

Waarschijnlijk had Mozart het in deze brief over zijn 34ste symfonie. Frans Brüggen moest dus wel extra troepen aanrukken, want zoveel musici heeft het Orkest van de Achttiende Eeuw niet. Dus sloegen ze de handen ineen met het Orchestra of the Age of enlightenment.

Ludwig van Beethoven
Symfonie nr.2 ; deel I, “Adagio molto – Allegro molto”
Orkest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Brüggen
Glossa / GCD921116
Opname: 2011

Frans Brüggen was meester van de barok en de klassieke tijd. 

De negen symfonieën nam hij twee keer op. De eerste Beethoven-cyclus bestaat uit opnamen uit de jaren 80 (gemaakt in het Concertgebouw, Amsterdam en Vredenburg, Utrecht). De tweede cyclus bestaat uit de concerten die hij in 2011 gaf in De Doelen, Rotterdam.

De verschillen zijn hier en daar opvallend. Het tempo van het eerste deel van de Tweede Symfonie nam hij bijvoorbeeld een stuk lager in de latere opname. Met meer dramatische zwaarte (waarbij ook meehelpt dat de opnamen in Rotterdam mooi 'vol' klinken in vergelijking met die van 25 jaar eerder).

Als je die Beethovencycli naast elkaar legt is het duidelijk: 'Tovenaar van beroep Frans Brüggen' zocht altijd naar nieuwe formules en inzichten!