Borodin Quartet – al 80 jaar in topvorm

Alexandr Borodin
Strijkkwartet nr.2 in D gr.t. – deel III, “Notturno: Andante” + deel IV, “Finale: Andante-Vivace”
Borodin Kwartet 
EMI / CDC 7477952
Opnamejaar: 1987

Tot 1955 draagt het kwartet de naam Moskou Conservatorium Kwartet. Maar die naam moet in 1955 worden veranderd. Het kwartet wordt bij de minister van cultuur geroepen. Ze moeten zich vernoemen naar een Russisch componist. Maar wie? Omdat wel duidelijk is dat de minister sowieso niet de eerste keuze zal toewijzen, bedenken ze alvast een tweede keuze. Als eerste wordt Michail Glinka geopperd, maar dat is volgens de minister van cultuur niet geschikt. "Glinka is de vader van alle Russische muziek, zijn naam is te groot om te beperken tot kamermuziek", zegt hij. Dan wordt 'Borodin' voorgesteld en de minister gaat akkoord. Primarius Dubinski zegt later tegen de kwartetleden: "Borodin heeft twee prachtige kwartetten geschreven, beter dan die van Glinka."

Dmitri Sjostakovitsj
Strijkkwartet nr.6 in G gr.t. op.101 – deel III, “Lento - attacca” + deel IV, “Lento - Allegretto”
Borodin Kwartet
EMI / CDC 7492682
Opnamejaar: 1981

Al snel kwam het Borodin Kwartet in contact met componist Dmitri Sjostakovitsj. Dat was het begin van een nauwe samenwerking. De componist hield persoonlijk toezicht op het repetitieproces. Maar het Borodin Kwartet mocht de strijkkwartetten van Sjostakovitsj niet in première brengen. Die eer was voorbehouden aan het Russische Beethoven Kwartet. 

Het Borodin Kwartet nam in de jaren ’60 als eerste strijkkwartet ooit de strijkkwartetten van Sjostakovitsj op. Toen waren dat nog 13 kwartetten. Later, toen Sjostakovitsj al zijn strijkkwartetten had geschreven, werd de cyclus aangevuld. Later namen ze nog twee cycli op van de strijkkwartetten van Sjostakovitsj. Het Borodin Kwartet nam de strijkkwartetten regelmatig mee op tournee naar het buitenland. 

Robert Schumann
Pianokwintet, op.44 in Es gr.t. - deel II, "In modo d'una marcia. Un poco largamente" + deel III, "Scherzo. Molto vivace" + deel IV, "Allegro, ma non troppo"
Sviatoslav Richter [piano]
Borodin Kwartet
Teldec / 0630-18253-2
Opnamejaar: 1994

Het Borodin Kwartet was een kwartet met een grote naam in binnen- en buitenland. Ze traden vaak op met musici die ook een grote internationale carrière hadden, zoals pianist Sviatoslav Richter. Met hem maakte het kwartet opnamen van bijvoorbeeld de Pianokwintetten van Dvorák, Brahms en Robert Schumann. Net hoorden we al de treurmars, dit zijn de slotdelen uit het pianokwintet van Schumann. 

Iemand zei ooit: “Als God piano zou spelen, zou hij het Borodin Kwartet vragen pianokwintetten met Hem uit te voeren.” Dit is een opname met Sviatoslav Richter. Ook niet verkeerd!

 

Pjotr Iljitsj Tsjaikovski
Strijkkwartet nr.1, op.11 in D gr.t. - deel I, "Moderato e semplice" + deel II, "Andante cantabile"
Borodin Kwartet
EMI / CDS 7497752
Opnamejaar: 1979

In de beginjaren van het Borodin Kwartet gaf het weinig concerten. De meeste concerten werden gegeven door al bestaande Russische kwartetten, zoals het Beethoven Kwartet. Het Borodin Kwartet werd wel uitgenodigd te spelen bij belangrijke begrafenissen en uitvaarten. In 1953 stierven Josef Stalin en Sergej Prokofjev. Allebei op dezelfde dag. Naar goed Russisch gebruik, werd er gemusiceerd rondom de overledene. Dat gebeurde ook bij Sergej Prokofjev. Het Borodin Kwartet speelde in de ochtend bij het lichaam van Prokofjev. Daarna werd het kwartet naar de plek geloodst waar Stalin lag opgebaard. Het Borodin Kwartet verbleef daar drie dagen. Steeds opnieuw moesten zij musiceren. Talloze keren werd het Andante Cantabile uit het Eerste strijkkwartet van Tsjaikovski ten gehore gebracht.

Franz Schubert
Strijkkwartet nr.13, D.804, op.29 nr.1 in a kl.t., "Rosamunde" - deel II, "Andante" + deel III, "Minuetto"
Borodin Kwartet
Virgin Classics / VC 7914472
Opnamejaar: 1991

De eerste wissel was bij de cello: na een paar weken nam Mtsislav Rostropovich afscheid van het kwartet. Hij had cellist Valentin Berlinsky meegenomen naar de repetitie en stelde hem voor als de nieuwe cellist. Dat klikte goed, want Berlinksky bleef meer dan 60 jaar bij het kwartet. In 1975 namen zowel de eerste als de tweede violist afscheid van het kwartet. Er werden twee nieuwe violisten gevonden. Om de klank van het Borodin Kwartet weer op het oude niveau te krijgen, betraden de vier mannen twee jaar lang geen podium en werden er ook geen opnamen gemaakt. Vooral cellist Berlinsky was er erg op bedacht de kwaliteit die het Borodin Kwartet had opnieuw te bereiken. Voor alle nieuwe spelers die nog volgden, werd hij een soort vaderfiguur.