Belgische bariton José van Dam (1940-2026) was 'genereus maar bescheiden'

José van Dam had een grote internationale carrière, die begon in de jaren '60 toen hij een aantal zangwedstrijden won. Dat speelde hem in de kaart: al snel werd hij geboekt bij de Parijse opera in Frankrijk. Eerst zong hij kleine rollen, maar later kreeg hij ook zwaardere rollen.

Van 1967-1973 was Van Dam verbonden aan de Deutsche Oper Berlin. Hij zong daar allerlei rollen, waaronder Leporello in Don Giovanni van Mozart. In diezelfde periode debuteerde hij ook bij de Salzburger Festspiele. En vanaf 1970 breekt hij defintief door. Hij wordt gevraagd in het Royal Opera House Covent Garden in Londen, de Metropolitan Opera in New York en door La Scala in Milaan.

Von Karajan

José van Dam werkte vaak samen met de grote dirigenten van de 20e eeuw: Claudio Abbado, Michel Plasson, Colin Davis en Herbert von Karjan. Met hem had hij een bijzondere samenwerking. Karajan boekte José van Dam heel vaak. Tussen 1970 en 1988 gaven ze samen 157 concerten en operás en maakten zij 28 studio-opnamen. 

Onder Herbert von Karajan zong José van Dam allerlei grote rollen, waaronder AMfortas in Parsifal van Wagner, Sarastro in Die Zauberflöte van Mozart en Rocco in Fidelio van Beethoven. Maar de rol van de kwaadaardige gouverneur Pizarro in Fidelio wilde Van Dam niet zingen. En Karajan begreep dat. 

Frans repertoire

In 2010 vierde José van Dam een dubbeljubileum, namelijk vijftig jaar op de planken, waarvan veertig in De Munt in Brussel. Zijn afscheidsproductie in De Munt was Don Quichotte van Jules Massenet. Hij vertolkte de titelrol – een rol die hem op het lijf geschreven was. 

José van Dam voelde zich thuis in het Franse repertoire, maar beperkte zich niet tot alleen de standaard opera's. Hij zette zich ook in voor de opera’s uit de 20e eeuw. In 1983 zong hij de wereldpremière van Saint François d’Assise van Olivier Messiaen. Het werd een groot succes en Van Dam mocht de rol nog vaker zingen gedurende zijn carrière. Hij zette de standaard voor deze glansrol. 

Docent

In 2004 werd José van Dam gevraagd les te geven aan de Muziekkapel Koningin Elsiabeth in België. Als Meester in Residence van de zangafdeling, stoomde hij de nieuwe generatie klaar voor een carrière in de muziek. De belangrijkste les die hij zijn studenten meegaf was: 'techniek is slechts een instrument ten dienste van de tekst, zowel de muzikale als de literaire'. Hij werd alom geprezen. 

In 2023 gaf hij het stokje door aan Stéphane Degout en Sophie Koch. Maar op de achtergrond bleef hij actief als Meester Emeritus. In Podium vertelde Sophie Koch hoe Van Dam als mens en als zanger was.