De allereerste uitzending van NPO Klassiek

De geschiedenis van de Nederlandse radio begint bij ingenieur Hanso Idzerda. Hij ontwierp een draadloze radiotelefonie-zender en richtte een studio in in zijn huis in Den Haag. Op 6 november 1919 zond hij tussen acht en elf uur ’s avonds het eerste programma op de radio uit. In deze uitzending werd ook klassieke muziek gedraaid, zoals de opera Carmen van Georges Bizet en Ave Maria van Franz Schubert. Toch zou het nog tientallen jaren duren voor er een zender kwam die zich toelegde op het klassieke repertoire.

Een zender voor klassieke muziek

In 1947 werden de eerste nationale radiozenders opgericht: Hilversum 1 en 2, genoemd naar de standplaats van de studio's. In 1965 werd daar Hilversum 3 aan toegevoegd, een zender die speciaal bedoeld was voor populaire muziek.

Begin jaren zeventig groeide de vraag naar een zender voor klassieke muziek. Componisten en musici, waaronder violist Theo Olof, lobbyden stevig voor een klassieke zender. Er werd zelfs een stichting opgericht en een benefietavond georganiseerd om handtekeningen op te halen. Uiteindelijk werd er gehoor gegeven aan de vraag, op voorwaarde dat de zender niet enkel complete concerten zou uitzenden, maar ook kortere stukken zou aanbieden en aandacht zou schenken aan zowel oude als moderne muziek.

André van Duin

Op 28 december 1975 zag Hilversum 4 het levenslicht. Omroep Veronica, juist dat jaar toegetreden tot het publieke bestel, had komiek André van Duin gevraagd om de allereerste uitzending in te leiden. Luister hieronder naar de allereerste minuten van de klassieke radiozender, met een fragment uit de Vijfde symfonie van Beethoven:

Nieuwe naam

In 1985 veranderden alle namen van de publieke radiozenders. Hilversum 4 werd Radio 4, en in 2014 werd dat uitgebreid tot NPO Radio 4.

Per 2 januari 2023 heet de zender NPO Klassiek. De zender wordt daarmee een platform voor klassieke muziek in de volle breedte: radio, podcasts, live-concerten, video's, muzieknieuws en speellijsten. De naam is nieuw, maar de inhoud blijft vertrouwd!

Het gesproken woord als twistpunt 

Heikel punt blijkt het gesproken woord. Daarvan wordt twee uur verplicht gesteld. Dit tot grote teleurstelling van talloze luisteraars, die uitsluitend klassieke muziek willen horen. Theo Olof: "We juichten toen de eerste uitzendingen waren goedgekeurd. Dat mocht een paar uur per dag, ons soort muziek. Toen we wat meer zendtijd kregen, kwamen er meteen voorwaarden: ook gesproken woord, het landbouwpraatje en de dominee moesten ingepast worden. Een zender met alleen maar klassieke muziek, dat kan niet." 

Chefsache

In 1976 mengt zelfs minister-president Joop den Uyl zich in de discussie: "Ik ben een beetje teleurgesteld, je komt als luisteraar van deze zender steeds terecht in allerlei praatprogramma’s. Ik zeg: een echte klassieke zender, helemaal!!" En nog steeds is de verhouding gesproken woord en muziek regelmatig een twistpunt op de klassieke zender. 

Noor Olof,  weduwe van Theo Olof over Hilversum 4 

Theo Olof is inmiddels overleden, maar zijn levenspartner, violist Noor Olof weet nog goed hoe het plan hem bezighield. "Op concertreizen naar het buitenland die ik met hem maakte, ging hij in iedere hotelkamer zoeken op de radio. 'Zie je nou wel, hier hebben ze ook een klassieke zender. Waarom dan niet in Nederland?'" Dat de tijd rijp was bleek wel uit de reactie op een oproep van Theo Olof in de krant, vertelt ze. "We kregen stapels steunbetuigingen op ons huisadres en moesten mensen regelen om al die post te behandelen."

Podcast

In de podcast Hallo hier Hilversum bespraken Vincent Bijlo en Ger Jochems, ter ere van het 100-jarig bestaan van de radio, de rijke geschiedenis van dit medium in Nederland. Zij hebben ook een aflevering gewijd aan de ontwikkeling van NPO Klassiek.

Hallo hier Hilversum: klassieke muziek op de radio