Iván Fischer – rasverteller op de bok

Johannes Brahms
Hongaarse dansen voor piano 4h (21) - nr.4 in f kl.t. + nr.7 in A gr.t. + nr.2 in d kl.t. (Arr.)
Boedapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
Philips / 462 589-2

In 1983 richtte Fischer zijn eigen orkest op, het Boedapest Festival Orkest. Het groeide al snel uit tot één van de beste orkesten Europa, ook al was dat nooit het doel. De bedoeling was oorspronkelijk om te genieten van het musiceren, en dat plezier te delen met iedereen die het maar horen wil. 

Nou, dat lukt ze vrij aardig. Een van de leukste albums die ze maakten is – toepasselijk genoeg – deze opname van de Hongaarse dansen van Johannes Brahms. Muziek die Brahms eigenlijk voor piano-vierhandig componeerde, maar die al bij leven van de componist werden bewerkt voor symfonieorkest. 

Iván Fischer maakte zijn eigen orkestraties en zette die in 1998 op de plaat met zijn Boedapest Festival Orkest. Fischer kiest voor een typisch ‘Hongaarse’ klank, met zigeunerachtige vioolsolo’s, lekker slepende houtblazers en natuurlijk een cimbalom – dat tokkelige snaarinstrument, Hongaars bij uitstek.

Gustav Mahler
Symfonie nr.4 in G gr.t. - deel I, "Bedächtig - Nicht eilen - Recht gemächlich"
Boedapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
Channel Classics / CCS SA 26109

Iván Fischer geldt als autoriteit in de muziek van Gustav Mahler. Niet voor niks was hij afgelopen mei te horen op het Mahler Festival in het Amsterdamse Concertgebouw, samen met zijn eigen Budapest Festival Orkest. Met dat orkest heeft hij de meeste van de tien Mahler-symfonieën ook opgenomen. Vandaag de Vierde, Mahlers meest vrolijke symfonie.

Voor die Vierde symfonie haalde Mahler zijn inspiratie bij klassieke Weense componisten als Haydn en Mozart. Maar ook bij het kinderlijke – de emoties van een kind, de blik van een kind op de wereld. 

Deze opname, die Iván Fischer in 2008 maakte, behoort tot de allermooiste ooit gemaakt. Bij Fischer hoor je die kinderlijke verwondering echt in elke maat doorklinken. En, zoals een Amerikaanse recensent schreef: ‘er is geen beter gedirigeerde opname van Mahlers Vierde verkrijgbaar dan deze’. 

Béla Bartók
Muziek voor snaren, slagwerk en celesta Sz.106 - deel I, "Andante tranquillo" + deel II, "Allegro"
Boedapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
Philips / 4168 362

Een Hongaarse dirigent, met zijn eigen Hongaarse orkest – tja, dan is het niet gek dat er ook vaak Hongaarse componisten op de lessenaars staan. Vandaag de muziek Béla Bartók – Iván Fischer wordt namelijk geroemd om zijn Bartók-opnames.

En dit is een van zijn beste, met de Muziek voor snaren, slagwerk en celesta. Een grillig stuk, met wortels in de volksmuziek – dat is vaak zo bij Bartók – maar ook met humor en opzwepende dans. Een hele kunst om dat als dirigent bij elkaar te houden, maar Fischer doet dat geweldig. We gaan luisteren naar twee delen – het langzame, mysterieuze eerste deel, en het rauwe, ritmische tweede.

Leuk detail: in de Muziek voor snaren, slagwerk en celesta zit ook een pianopartij – Bartók schaart ‘m hier onder de percussie-instrumenten. En op Fischers opname is het niemand minder dan meesterpianist Zóltan Kocsis die de pianopartij voor zijn rekening neemt. Geen wonder dat deze opname uit 1985 vaak wordt gezien als dé gouden standaard voor dit stuk!

Ludwig van Beethoven
Symfonie nr.6, op.68 in F gr.t., "Pastorale" - deel I, "Erwachen heiterer Empfindungen bei der Ankunft auf dem Lande"
Boedapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
Channel Classics / CCS SA 30710

Vandaag zoeken we de natuur op. We gaan naar buiten, met klanken op het platteland, van de velden, uit het bos. Éven de concertzaal uit, het bos in. En waar vind je dat op z’n best, die rust van de natuur in muziek? In de Pastorale symfonie, de zesde, van Ludwig van Beethoven bijvoorbeeld! Een soort rustpunt voor Beethoven, tussen de fatale Vijfde symfonie en zijn donkere Zevende.

Met zijn Boedapest Festival Orkest maakte Iván Fischer in 2010 een prachtige opname van Beethovens Pastorale, en je hoort alles erin terugkomen – de frisse buitenlucht, de geur van de lente, de mooie bloemen. Fischer is een rasverteller op de bok, en voert je mee door die heerlijk kriekende natuur. ‘Ontwaken van vrolijke gevoelens bij aankomst op het land’, zette Beethoven boven het eerste deel. En dat hóór je.

Pjotr Iljitsj Tsjaikovski
Symfonie nr.4, op.36 in f kl.t. - deel III, "Scherzo. Pizzicato ostinato - Allegro" + deel IV, "Finale. Allegro con fuoco"
Boedapest Festival Orkest o.l.v. Iván Fischer
Channel Classics / CCS SA 21704

De meeste van zijn opnames maakte Iván Fischer met zijn eigen orkest, het Boedapest Festival Orkest dat hij zelf in de jaren tachtig oprichtte in zijn thuisland Hongarije. Een van hun mooiste opnames is deze uit 2004 van de Vierde symfonie van Tsjaikovski. Muziek die de Hongaren misschien wel op het lijf geschreven is, volgens Fischer.

Tsjaikovski is immers een componist van twee werelden – de Russische passie, met extreme emoties, en de Westerse flair en verfijning. Ook de Hongaren zijn heel temperamentvol en gepassioneerd, zegt Iván Fischer. Veel strijkers hebben nog bij Russische leermeesters gestudeerd, maar het elegante Wenen is nooit ver weg. En die beide werelden moeten samenkomen in de muziek van Tsjaikovski, aldus Fischer. 

Zijn opname van de Vierde symfonie, natuurlijk met zijn Hongaarse orkest, is daarvan een prachtig voorbeeld. Het sierlijke Scherzo, vol pizzicati – geplukte snaren – en dan die over de top blijdschap in de Finale: het Russische noodlot dat nog even de kop opsteekt, maar uiteindelijk wordt overwonnen.