Zubin Mehta – het orkest is 'zijn' instrument

Anton Bruckner
Symfonie nr.8 in c kl.t. - deel II, "Scherzo. Allegro moderato" 
Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Zubin Mehta
RCO Live / RCO12004
Opnamejaar: 2005 - live

In 2005 was Zubin Mehta voor het eerst te gast bij het Concertgebouworkest in Amsterdam. Op het programma de Achtste symfonie van Anton Bruckner. Een monumentaal werk, dat Mehta al jaren in zijn vingers heeft. Het is misschien wel de Bruckner-symfonie die hij het meest heeft gedirigeerd. En ook het orkest heeft het werk vaak gespeeld. Het behoort echt tot het kernrepertoire van orkest en dirigent. Een gouden combinatie dus. 
En dat is te horen. Zubin Mehta laat het orkest in deze live-uitvoering stralen. De contrasten zijn heel groot. Wat een waagstuk om het orkest op sommige punten zo zacht te laten spelen! Zelf zei Zubin Mehta over dit werk, dat “het diep romantisch is en lyrisch op een manier die je hart zal breken.”

Deze live-uitvoering is al een paar keer uitgebracht – bijvoorbeeld in de live-box met opnamen gemaakt tussen 2000 en 2010. En op de box met negen memorabele uitvoeringen van alle symfonieën van Bruckner.

Wolfgang Amadeus Mozart
Sinfonia concertante voor viool, altviool en orkest KV.364 (320d) in Es gr.t. - deel II, "Andante" + deel III, "Presto"
Itzhak Perlman [viool] & Pinchas Zukerman [altviool]
Israelisch Filharmonisch Orkest o.l.v. Zubin Mehta
Deutsche Grammophon / 4154 862
Opnamejaar: 1982 – live

Zubin Mehta en Itzhak Perlman ontmoeten elkaar in 1967 als Perlman op het laatste moment invalt voor Nathan Milstein. Een levenslange vriendschap ontstaat. En de twee treden ook vaak samen op en maken veel opnames. De muzikale vriendenclub breidt zich uit met pianist Daniel Barenboim, cellist Jacqueline du Pre en violist en altviolist Pinchas Zuckerman. Als kwintet treden zij zelfs een paar keer op. De film die Christopher Nupen maakte werd wereldberoemd. Barenboim, Du Pre, Zuckerman, Perlman en Mehta spelen het Forellenkwintet van Schubert. De vriendschap en onderlinge waardering spat van het scherm. Een fragment uit de film is hier te zien.

In de Sinfonia Concertante voor viool en altviool staan drie vrienden op het podium. Violist Itzhak Perlman, Pinchas Zuckerman speelt altviool en Zubin Mehta leidt het Israëlisch Filharmonsich Orkest – een orkest waar hij sinds 1981 “Music director for life” werd. Begin dit jaar liet Mehta weten dat hij geen concerten meer wil dirigeren vanwege het beleid van Netanyahu. 

Gustav Holst
The planets, op.32 - deel VI, "Uranus, the magician" + deel VII, "Neptune, the mystic"
New York Philharmonic Orchestra & New York Choral Artists
Teldec / 2292 46316 2
Opnamejaar: 1990

In 1960 debuteerde Zubin Mehta bij de New Yor Philharmonic Orchestra. Van 1978-1991 is hij artistiek leider van het New York Philharmonic Orchestra: de langste periode in de geschiedenis van het orkest. Met het New York Philharmonic maakte hij een aantal prachtige opnamen, waaronder The Planets van Gustav Holst – waarvan we vandaag het slot laten horen. Onder leiding van Mehta klinkt het orkest uit New York kleurrijk. “Saturnus, the magician” is krachtig. Neptunus begint en eindigt alsof we ons aan het einde van het zonnestelsel bevinden – en dat is ook zo. Het is de verste en koudste planeet. Je hoort de rest van de ruimte fonkelen in de verte en het vrouwenkoor aan het slot van Neptunus klinkt engelachtig. 

Edward Elgar
Variaties voor orkest, op.36, "Enigma" 
- thema (Enigma)
- nr.1, "C.A.E."
- nr.2, "H.D.S-P."
- nr.3, "R.B.T."
- nr.4. "W.M.B."
- nr.5, "R.P.A."
- nr.6, "Ysobel"
- nr.7, "Troyte"
- nr.8, "W.N."
- nr.9, "Nimrod"
Los Angeles Philharmonic o.l.v. Zubin Mehta
Decca – Eloquence / ELQ4500212
Opnamejaar: 1973

In 1961 wordt Zubin Mehta benoemd tot assistent dirigent van het Los Angeles Philharmonic. Een jaar later wordt hij chef. Hij is dan 26 jaar en de jongst benoemde chef-dirigent in de geschiedenis van het orkest. Hij blijft zestien jaar en in die tijd maakt hij veel prachtige opnames, waaronder de Enigma Variaties van Eward Elgar. Het is een indrukwekkend werk en een prachtige uitvoering door het Los Angeles Philharmonic onder leiding van Mehta. Elgar droeg het werk op aan zijn vrienden die erin geschetst worden. Elke variatie staat dus voor een persoon en elke variatie krijgt van Mehta ook zijn eigen persoonlijkheid. De eerste variatie staat bijvoorbeeld symbool voor zijn eigen vrouw Alice. Het is een stralend deel. De zevende variatie “Troyte” is uitbundig en “Nimrod” ingetogen. 

Robert Schumann
Manfred, op.115 ; Ouverture
Wiener Philharmoniker o.l.v. Zubin Mehta
Decca – Eloquence / ELQ4769771
Opnamejaar: 1983

Zubin Mehta was vaak te gast. Hij dirigeerde 5 keer het Nieuwjaarsconcert in Wenen. In 2001 wordt hij benoemd tot ere-dirigent van de Wiener Philharmoniker. Eind jaren ’70 begint hij aan zijn Schumanncyclus met de Wiener Philharmoniker. Hij neemt alle symfonieën op en twee ouvertures, waaronder de Manfred Ouverture. Begin jaren ’80 wordt het project voltooid. De langzame inleiding is dramatisch. Het thema wordt uitstekend tentoongespreid. Het snelle gedeelte dat volgt is prima in balans met de langzame inleiding. Mehta voelt de overgang van langzaam naar snel perfect aan. Je merkt haast niet dat je in een ander tempo bent beland. Het is een levendige opname.