Podium
NTR

Vijftig jaar klassieke radio: deze programma's zijn er (bijna) vanaf het begin bij

foto: AVROTROS

NPO Klassiek viert zijn vijftigste verjaardag. Programma’s kwamen en gingen, maar enkele titels blijken niet weg te slaan. Een goedemorgen met… en Diskotabel vierden begin deze eeuw hun twintigste verjaardag. En ook vandaag bestaan ze nog, want de luisteraars zijn eraan verknocht.    

Wat muziek kan betekenen

Je zou kunnen zeggen dat Een goedemorgen met… en Diskotabel twee gezichten van de muziek laten zien. Diskotabel gaat over de muziek zelf, over welk verhaal componisten in de noten leggen en hoe musici die er – wel of niet – uithalen. Een panel van twee kenners leert ons hoe een stuk in elkaar steekt. In Een goedemorgen met… vertelt een bekende Nederlander over de betekenis van klassieke muziek in zijn of haar bestaan. Een aria blijkt een opmaat tot verliefdheid of een koraal roept warme herinneringen op aan de kindertijd en een overleden ouder. Twee programma’s die voor veel luisteraars – blijkt uit talloze mails en apps – ankerpunten in de week zijn. Hoe ontstonden ze?

Een goedemorgen met…

Tussen de vijftienhonderd en tweeduizend afleveringen maakte Aukelien van Hoytema van Een goedemorgen met... Na enkele jaren op de lichte zender verhuisde het programma in 1983 naar Hilversum IV, waar Van Hoytema het als eind twintiger onder haar hoede kreeg. 

"Een goedemorgen met… moest een nieuwe vorm krijgen. Daarvoor won ik onder meer advies in bij mijn vader, Ernst van der Beugel, een groot muziekliefhebber en bovendien fervent radioluisteraar. “Verdiep je eens in Man in Action”, zei hij, een Brits programma waarbij mensen zonder tussenkomst van een presentator over hun favoriete muziek spraken."

foto: AVROTROS

Rookalarm

Voor bekende Nederlanders keek Van Hoytema in de eerste jaren ook regelmatig naar het netwerk van haar vader, die onder meer werkte als PvdA-staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, president-directeur van de KLM en buitengewoon hoogleraar in Leiden. "Via hem deden in het eerste jaar bijvoorbeeld PvdA-leider Joop den Uyl en zijn vrouw Liesbeth mee", zegt ze. "De politiek rechtse TROS zond Een goedemorgen met… uit en was daar eerst niet blij mee. Zo’n Den Uyl vonden de bazen veel te links. Later speelde dat soort sentimenten geen rol meer. Van die uitzending herinner ik me nog dat Liesbeth den Uyl de ene sigaret met de andere aanstak. De studio stond zo blauw, dat op een gegeven moment de brandweer binnenstormde, omdat er een rookalarm was afgegaan."

Beluister de uitzending met Liesbeth den Uyl uit 1983

Liefde, leven en dood

In de ruim dertig jaar dat Van Hoytema het programma maakte, was ze vooral onder de indruk van haar bezoek aan Bernard Haitink in Luzern, "omdat hij zo ongelooflijk eerlijk was, ook over zijn tekortkomingen in de muziek". Maar eigenlijk was bijna elke uitzending bijzonder. "De gasten schilderen via de muziek hun eigen portret, vaak hebben de stukken te maken met kruispunten in hun leven, met leven, liefde en dood. Met iets waarin ze geloven of gewoon met een grappige anekdote. En dat valt me ook nu nog op. Wat dat betreft is de kracht van Een goedemorgen met… onverminderd."

Een goedemorgen met...Bernard Haitink

Diskotabel

Diskotabel kende veel presentatoren, onder meer Hans Haffmans, Lex Bohlmeijer en momenteel Cécile Huijnen. Maar aan de wieg ervan stond begin jaren tachtig Menno Feenstra. Hij kreeg destijds de opdracht om een programma te bedenken waarin nieuwe platen werden besproken.

"Ik had al eens een kijkje genomen bij de New Yorkse klassieke zender WQXR", zegt hij. "Die had een programma dat On First Hearing heette. Ik heb hun format min of meer overgenomen en stelde een panel samen van drie kenners die discussiëren over nieuwe opnames."

Feenstra dacht na over welk type kenners hij nodig had. "Ik wilde in elk geval één vrouw, en daarnaast iemand met een onwrikbare mening en een speelse figuur die ons soms op het verkeerde been kon zetten." En hij vond ze. "We begonnen met sopraan Erna Spoorenberg, een ster die niet bang was om zich uit te spreken. Naast haar zat muziekjournalist en musicoloog Jan de Kruijff, met zijn uitgesproken mening. Tenslotte proefde oud-zanger, schrijver en programmamaker Jan-Willem Hofstra altijd even wat de sentimenten waren en gaf daar dan een speelse draai aan."

Beluister een aflevering uit 1986

Na een maand of drie deed ook de vergelijking zijn intrede: die opnamen van hetzelfde stuk die naast elkaar werden gelegd. Diskotabel zorgde af en toe voor de nodige opschudding in de muziekwereld. Want het panel gaf zijn oordeel zonder te weten naar wie het luisterde. En soms bleek dan vernietigend commentaar te zijn gegeven op een Nederlands ensemble of musicus.

Menno Feenstra hield aan Diskotabel nog een roemruchte bijnaam over: Fenomeenstra. Maar waarom? Hijzelf weet het ook niet. "Hoofdredacteur Martin van Amerongen van weekblad De Groene kwam ermee. En die is dood, dus die kunnen we het niet meer vragen. Gelukkig maar, want wie weet wat erachter zat."

NPO Klassiek bestaat 50 jaar! 

Alles over 50 jaar NPO Klassiek

Advertentie via ster.nl
Advertentie via ster.nl