Hongaarse volksmuziek en Béla Bartók hand in hand
- Concerten
- Hongaarse volksmuziek en Béla Bartók hand in hand
Het duizelt maatwisselingen en dansritmes in het Hongaarse muziekfeest in deze Vara Matinee op de Vrije Zaterdag. Het Jánosi trio speelt volksmuziek en daar omheen klinkt de muziek van Béla Bartók. Deze componist laaft zich aan de Hongaarse volksmuziek, en kruidt die met tonen van Bach, Beethoven of Debussy. Deze briljante smeltkroes wordt - zomaar op een zaterdagmiddag in 1997 - opgediend door het Radio Kamerorkest met zijn Hongaarse dirigent Peter Eötvös.
Hongaarse volksmuziek en Béla Bartók hand in hand
Divertimento voor strijkorkest Sz.113 - compleet
Béla Bartók
Uitvoerenden: Peter Eötvös (Dirigent), Radio Kamerorkest
Roemeense en Hongaarse volksmuziek (door Béla Bartók gebruikt in transcripties)
anoniem
Uitvoerenden: Jánosi Ensemble
Muziek voor snaren, slagwerk en celesta Sz.106 - compleet
Béla Bartók
Uitvoerenden: Peter Eötvös (Dirigent), Radio Kamerorkest
zaterdag 12 april 1997
OmroepVARA
ComponistenBéla Bartók, anoniem
UitvoerendenPeter Eötvös (Dirigent), Jánosi Ensemble
EnsemblesRadio Kamerorkest
TijdperkenVroeg twintigste eeuw
LocatieConcertgebouw, Amsterdam
De 50 mooiste concerten uit 50 jaar NPO Klassiek
Schatkamer vol concerten
We vieren feest, want NPO Klassiek bestaat 50 jaar. In al die jaren hebben we onze schatkamer lekker gevuld, met maar liefst 6.000 concertopnames en 35.000 werken. Ondoenlijk om alles terug te luisteren, dus daarom halen we het hele jaar iedere week een prachtige parel voor je uit ons archief.
Spiegel van het Nederlandse muziekleven
Er waren in die vijftig jaar premières, debuten, relletjes, uitverkochte zalen, lovende kritieken en af en toe boe-geroep. Honderden carrières begonnen met een radio-debuut. Ook werd er voor onze microfoons afscheid genomen van grote solisten, dirigenten en orkesten. Met deze selectie van de 50 mooiste concerten bieden we je een prachtig overzicht van het Nederlandse muziekkleven van 1975 tot aan nu. Genieten dus van al het moois dat klassieke muziek te bieden heeft.
Béla Bartók geïnspireerd door barok…
De titel Divertimento voor strijkers (1939) suggereert onderhoudende, toegankelijke muziek. Maar door de felle ritmiek, meerstemmigheid en gelaagde harmonische taal horen we een volstrekt originele muziekstijl, met invloeden uit de Hongaarse volksmuziek. Onmiskenbaar Bartok én Hongaars tegelijk. Bartók grijpt hier terug op een concertvorm uit de barok, het Concerto Grosso, waarbij solo-instrumenten worden afgewisseld met het volledige orkest. Het langzame middendeel doet met z'n exclamaties in de violen en door de afwisseling met volksmelodieën haast Mahleriaans aan. Het derde deel is net als in de barok een snel deel vol afwisseling.
… en door de volksmuziek
De Hongaarse volksmuziek komt nog meer naar voren in Bartóks Muziek voor snaarinstrumenten, slagwerk en celesta, wat je een revolutionair werk mag noemen. Het is dan ook één van Bartóks bekendste werken geworden. Een compositie waarin zowel de abstractie van de Barok, de gepassioneerdheid van de Romantiek als de dissonantiegraad van de twintigste eeuw doorklinken. De klank van piano, harp en een uitgebreide slagwerkgroep (met xylofoon en celesta) wordt gecombineerd met bijzondere speeleffecten van de strijkers; zoals glissandi (glijders), tremolo's (trillers) en col legno (waarbij de strijkstok omgekeerd wordt gebruikt en het hout de snaren raakt). Effecten die al veel eerder in de volksmuziek gemeengoed waren. Dat levert voor die tijd een uniek kleurenspectrum op. Een topstuk.
Opkomst nationale muziek
Een componist die inspiratie vindt in volksmuziek, het komt meer voor aan het eind van de negentiende eeuw. Het hoort bij het opkomend nationalisme, ontstaan door allerlei politieke omwentelingen. Die maken volkeren onzeker, waardoor ze teruggrijpen op de vastigheid van de eigen cultuur. Smetana, Liszt en Dvorak deden dat in Boheemse landen, Glinka en Tsjaikovski in Rusland, Bellini en Verdi in Italië. Maar bij Bartók zit het dieper. Als student trekt hij eropuit om van oude boeren en boerinnen volksliedjes op te tekenen en er zelf met een fonograaf opnames van te maken. Ruim 12.000 neemt hij er mee naar huis. En Bartók probeert die invloeden een plek te geven in zijn geavanceerde toontaal.
Geen gemakkelijke opgave
Bartók schrijft hier zelf over: "Het harmoniseren van volksliederen is geen gemakkelijke opgave. Men denkt dat dit heel wat simpeler is dan het schrijven van composities met 'originele' thema's. Deze opvatting is geheel onjuist. Het bewerken van een volkslied is buitengewoon moeilijk, even moeilijk, misschien zelfs moeilijker dan iets nieuws componeren." Bij hem is het gebruik van volksmuziek -zoals bij vele andere componisten - geen muzikaal strooigoed of louter sentiment, maar juist uitgekiende toepassingen in een eigen stijl.
Hongaarse Volksmuziek
Het Jánosi Ensemble, opgericht in 1975, speelt in dit concert die Hongaarse volksmuziek en inspiratiebron van Bartók. Hun optredens baren alom opzien. In 1981 presenteert het ensemble voor het eerst muziek geïnspireerd op de transcripties van Bartók. Ze doen dat in de vorm van theaterproducties, met muziek, proza, dans en videoprojecties. En ook in dit concert spelen ze transcripties die Bartók in zijn jonge jaren maakte. Hiermee verwerft het Jánosi Ensemble internationale bekendheid.
Dirigent Peter Eötvös (1944-2024)
De Hongaarse dirigent Peter Eötvös was een internationaal geprezen dirigent, componist en docent. Van 1994 tot 2013 leidde hij het Radio Kamerorkest dat na opheffing samen met het Radio Symfonieorkest fuseerde tot de Radio Kamerfilharmonie. In 2013 werd het orkest ontbonden, opnieuw door bezuinigingen op het Muziekcentrum van de Omroep.
.png?height=170&width=170&aspect_ratio=600%3A601)
