Muziek in een Notendop #65: Wie was Wolfgang Amadeus Mozart?

Wie was Wolfgang Amadeus Mozart?

Als je in een winkelstraat aan mensen vraagt of ze één componist kunnen noemen is de kans groot dat ze dan Mozart of Moo-zart zeggen. Wie was toch die man wiens muziek we twee eeuwen na zijn dood nog altijd en overal horen? Op Spotify, in de concertzaal, in films en series en als ringtone van de net zo onverwoestbare Nokia 3310?  

Het begon allemaal op 27 januari 1756 aan de Getreidegasse 225 in Salzburg, de stad van de Mozartkugeln, toen nog simpelweg: Kugeln geheten. Anna Maria Pertl beviel van haar zevende en tevens laatste kind: Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart. Maar je mocht ook gewoon ‘Wolfie’ zeggen. Vijf van de andere zes kinderen waren al overleden, alleen zijn zus Maria Anna, ‘Nannerl’, leefde nog. Vader Leopold was violist en gaf in de huiskamer muziekles aan Nannerl. De kleine Mozart keek vanaf z'n Stokke Tripp Trapp geboeid toe. Op zijn derde dacht hij: genoeg gezien! Hij kroop achter de piano. Een jaar later kon hij ook vioolspelen. Op zijn vijfde schreef hij zijn eerste compositie: KV1. Hoe wonderkind wil je 't hebben? KV staat trouwens voor Köchel Verzeichnis, genoemd naar Ludwig Köchel, de man die Mozarts muziekjes netjes rubriceerde. 

Vader Leopold rook geld. Dít moest de hele wereld zien! In juni 1763 -Mozart was 7- begon de familie aan een grand tour door Europa, die uiteindelijk meer dan drie jaar zou duren. Blijkbaar kneep de onderwijsinspectie een oogje toe. Zo kwamen ze onder meer in Parijs waar hij pianospeelde voor Lodewijk de 15e Marie Antoinette. In Londen maakte hij kennis met koning George de 3e en Johann Christian Bach, een van de zonen van Johann Sebastian. Ook deden ze ons kikkerlandje aan: per trekschuit voeren ze van Rotterdam naar Den Haag en via Amsterdam reisde men opnieuw naar Den Haag om daar de inhuldiging van stadhouder Willem de Vijfde bij te wonen. In Haarlem speelde hij nog op het Müllerorgel van de Grote of Sint-Bavokerk. Al snel kende heel Europa de jonge Wolfgang en kopten de kranten hun lof: ‘Dit is de nieuwe Michael Jackson, de nieuwe Jacob Collier.’ 

Als dertienjarige werd Wolfgang benoemd tot concertmeester aan het hof van de aartsbisschop van Salzburg. Tegelijk bleef hij met zijn vader reizen door Europa. In Rome hoorde hij in de Sixtijnse Kapel het Miserere van Gregorio Allegri. Niemand buiten het Vaticaan mocht de partituur zien. Geen probleem voor Mozart: hij zag hem aan de binnenkant van z'n ogen. Hij zette Allegri's koorkraker zo op papier. In Italië schreef hij ook zijn eerste opera. Al dat gereis zorgde er wel voor dat de aartsbisschop hem ontsloeg. Niet gek - hij was er nooit. Ons Wondere Wolfje (Suske & Wiske) ging verder als ’s werelds eerste freelancemusicus. 

Mozart was actief binnen de vrijmetselarij. Hij was een gelovig man en dacht vaak na over leven en dood. Maar hij was ook niet vies van een grapje. Mensen in zijn omgeving werden voortdurend door hem in de maling genomen. In zijn ogen slechte concullega-componisten nam hij op de hak door parodieën te schrijven. Luister maar eens naar de bewust foutgeschreven noten in Ein Musikalischer Spass. Mozart werd omschreven als een kinderlijk, vulgair, bijdehand persoon met een voorliefde voor onderbroekenlol. Waarschijnlijk waren deze eigenschappen de reden dat hij in Salzburg niet erg gewaardeerd werd. Het is trouwens interessant om na te gaan hoe hij er eigenlijk uit zag. Hij is namelijk nooit vastgelegd door een echt goede schilder. Zijn zus omschreef hem als "klein, schraal, bleek van gelaatskleur, zonder de geringste pretentie in gelaatsuitdrukking of lichaamsbouw". En een schrijver die Mozart ooit ontmoette noemde hem "klein, vlug, beweeglijk en met puilogen, een onaanzienlijke figuur". Toch vond hij een vrouw. In Wenen ontmoette hij bij een buurtbarbecue zangeres Constanze Weber. Ze werden verliefd. Pa vond het maar niks, maar toch trouwden ze. Ze kregen zes kinderen van wie er maar twee volwassen werden: Carl en Franz. 

Mozart reisde er lekker op los en scoorde hits in alle genres: opera, symfonie, soloconcert en pianosonate. Dit succes legde hem geen windeieren: hij was de bestbetaalde musicus van de 18e eeuw. En toch had hij geldzorgen. Mozart had een groot huis met veel personeel. Hij speelde kaart en biljart om geld en kocht graag dure kleren, boeken en muziekinstrumenten. Zo kwam het dat hij aan het einde van zijn leven nogal rood stond. Na zijn dood moest vrouwlief veel muziek laten uitgeven om zo in haar onderhoud te kunnen voorzien. Mozarts laatste werk was een Requiem, een dodenmis. Het werd zijn eigen requiem. Hoewel hij hondsberoerd was, werkte hij op zijn ziekbed koortsachtig door, maar magere Hein was sneller. Mozart overleed op 5 december 1791. Slechts 35 jaar jong. Vijf dagen later werd het Requiem voor zover het af was uitgevoerd ter nagedachtenis aan deze grote componist. Zijn leerling Franz Xaver Süssmayr zou later het werk voltooien. 

De film Amadeus uit 1984 zorgde voor enorme populariteit van Mozarts muziek bij het brede publiek. De suggestie in die film dat Mozart vergiftigd werd door zijn jaloerse collega Antonio Salieri is een mooi verhaal maar niet waar. In werkelijkheid stierf Mozart door een plotselinge ziekte, waarschijnlijk een streptokokkeninfectie. Hoeveel meer mooie muziek zouden we gehad hebben als Mozart niet 35 maar 135 jaar oud geworden was? Maargoed, ik wil niet ondankbaar overkomen. Want Mozarts muzikale erfenis is sowieso goed voor minstens nog eens 135 jaar luisterplezier.

Muziek uit deze aflevering:

Beluister via Spotify de muziek uit alle afleveringen van Muziek in een Notendop.

Home Muziek in een Notendop