Sofia Coppola’s Marie Antoinette: punk tussen de pruiken

Twintig jaar geleden liet regisseur Sofia Coppola New Order, Siouxsie and the Banshees en The Cure door de zalen van Versailles galmen. Filmcritici reageerden alsof ze zojuist een spuitbus met verf op een achttiende-eeuws schilderij had losgelaten: op het festival van Cannes werd haar Marie Antoinette (2006) uitgejouwd. De boodschap was duidelijk: wie de hoogtijdagen van de Franse koningin verfilmt, hoort Rameau te draaien, geen postpunk. Coppola reageerde droogjes op al die consternatie: "Ik wist al dat Fransen hun geschiedenis fel bewaken."

Wat die critici misten: Coppola maakte geen film over Marie Antoinette als historische figuur, maar over haar innerlijke wereld als tiener. Het ging haar om hoe Marie zich voelde, niet om hoe haar tijd klonk. Daarom greep Coppola terug op de muziek van haar eigen puberteit. Het dromerige Avril 14th van Aphex Twin, bijvoorbeeld, drijft op een eenvoudig, bijna kinderlijk pianomotief dat als een gedachtestroom door de paleiszalen lijkt te dwarrelen. En wanneer tijdens de beroemde scène van taartjes, champagne en een overdaad aan zijde en satijn Bow Wow Wows I Want Candy losbarst (met een onweerstaanbaar primitief drumritme, dat klinkt als een peuterdriftbui verpakt in newwavehit), verandert Versailles ineens in een luxe tienerkamer. 

Coppola vergeet ondertussen de klassieke muziek niet. Barokmuziek loopt als een rode draad door de film. Samen met postpunk schetst die muziek een dubbelportret: enerzijds de protocollen, dynastieke verplichtingen en tradities van Versailles, anderzijds Marie Antoinettes verlangen te ontsnappen aan een systeem dat ze nauwelijks begrijpt.

Coppola's invloed is nog steeds hoorbaar. In Bridgerton (2020-), de kostuumhitserie over de Londense regency-elite, klinken strijkkwartetversies van nummers van Taylor Swift en Billie Eilish. Dickinson (2019-2021) laat de negentiende-eeuwse dichter Emily Dickinson rondlopen op hiphop. Het duidelijkst klinkt Coppola's erfenis misschien door in Lena Dunhams Catherine, Called Birdy (2022), dat een middeleeuws personage uit het gelijknamige tienerboek (1994) begeleidt met folk en punk in plaats een historisch verantwoorde muziek.

Wat in 2006 nog als heiligschennis werd gezien, is inmiddels een herkenbare filmtaal geworden: historische personages hoeven niet meer begeleid te worden door muziek uit hun eigen tijd, zolang ze maar voelen als mensen van vlees en bloed. Toch klinkt Marie Antoinette anno 2026 nog altijd verrassend rebels. Waar bijvoorbeeld Bridgerton popmuziek verpakt in strijkkwartetten, en zo verleden en heden met elkaar verzoent, laat Coppola ze juist botsen. Rameau versus New Order. Ook twintig jaar later klinkt die frontale botsing nog altijd heerlijk ongehoorzaam.