Plácido Domingo – ’s werelds meest veelzijdige operaster

Giuseppe Verdi
Otello - Akte IV - sterfscène, "Niun mi tema"
Plácido Domingo [Otello - tenor] e.a. solisten
National Philharmonic Orchestra o.l.v. James Levine
RCA / RD 82951

Plácido Domingo wordt vaak gezien als de meest veelzijdige operazanger ter wereld. Veel zangers hebben een handjevol rollen waarin ze uitblinken, en waar ze steeds voor worden teruggevraagd. Zo niet Domingo: die pakt vrijwel alles aan, en vaak met goed resultaat. 

Met meer dan 150 verschillenden rollen in zijn repertoire kun je Domingo gerust een kameleon noemen. Nadeel daarvan is dat er niet echt iconische partijen zijn die onlosmakelijk, één-op-één verbonden zijn met de stem van Domingo.

Op ééntje na dan: de titelrol uit Otello, van Giuseppe Verdi. Domingo zong ‘m meer dan 200 keer op het podium en geldt algemeen als dé grote Otello van zijn tijd. Zijn beste opname ervan is deze uit 1978 onder James Levine. De gekwelde Otello klonk misschien wel nooit zo huiveringwekkend écht als bij Domingo.

Het slot van de opera: Otello heeft zojuist zijn eigen vrouw gewurgd, overtuigd dat ze hem bedriegt met een ander. Maar hij blijkt erin geluisd door zijn rivaal – wanhopig neemt Otello afscheid van de wereld, en berooft zich van het leven.

Ruggero Leoncavallo
Pagliacci - Akte I - "Recitar!... Vesti la giubba"
Plácido Domingo [Canio - tenor]
London Symphony Orchestra o.l.v. Nello Santi
Teldec / 8.42954

Waar Domingo echt in uitblinkt is het Italiaanse verismo – het genre waarin het draait om het rauwe, alledaagse leven van ‘gewone’ mensen. Denk aan de opera’s van componisten als Puccini, Leoncavallo en Mascagni.

Wat maakt Domingo zo geschikt voor deze muziek? Hij neemt je echt mee in die rauwe, échte emotie van zijn personages. Geen klassieke operaheld, maar gezongen als een mens van vlees en bloed. 

Neem deze opname uit 1971 van de korte opera Pagliacci, van componist Ruggero Leoncavallo. Hoofdpersoon Canio is clown in een theatergezelschap. Nét voordat hij het toneel op moet, ontdekt hij dat zijn vrouw hem bedriegt. Maar the show must go on: spelen maar weer, we trekken het clownspak maar weer aan. Maar de snik van Domingo, die ijzige lach als een boer met kiespijn; het snijdt door merg en been.

Richard Wagner
Lohengrin - Akte III - aria, "In fernem Land"
Plácido Domingo [Lohengrin - tenor]
Wiener Philharmoniker & Wiener Staatsopernchor o.l.v. Georg Solti
Deutsche Grammophon / OO289 477 6292

Domingo’s gloriejaren waren grofweg de jaren ’70 en de vroege jaren ’80. Maar hij wist die gloriejaren behoorlijk te rekken – en met zijn stem groeide ook zijn repertoire mee. De opera’s van Richard Wagner kwamen steeds meer op zijn radar. En dat is vrij uniek: tenors zoals hij die uitblinken in het meer lyrische, Italiaanse repertoire houden zich meestal verre van de rollen van Wagner, de ‘heldentenors’ – grote uitputtende rollen waar je een enorm stemgeluid voor nodig hebt. Tannhäuser, Siegmund, Parsifal – Domingo zong ze allemaal. Zelfs tot aan het festival in Bayreuth aan toe, heilige Wagner-grond. 

Maar zijn beste Wagner-vertolking is waarschijnlijk die van Lohengrin, ridder van de Heilige Graal. Misschien niet geheel toevallig toch Wagners meest ‘lyrische’ rol voor tenor. 

Deze opname uit 1986 onder Georg Solti, met Plácido Domingo in de titelrol, geldt als legendarisch. Domingo zingt prachtig vloeiende, lange lijnen. De aria In fernem Land, waarin Lohengrin zijn ware identiteit als Graalridder onthult. Domingo bouwt het volume geweldig op. Vooral als hij heel zachtjes zingt – mezza-voce, met halve stem – pakt hij je helemaal in.

Camille Saint-Saëns
Samson et Dalila, op.47 - Akte III - aria, "Vois ma misere, helas"
Plácido Domingo [Samson - tenor]
Chœurs et Orchestre de l'Opéra-Bastille o.l.v. Myung-Whun Chung
EMI / CDS 7544702

De Franstalige opera’s nemen een bijzondere plek in zijn repertoire in – vindt Domingo zelf ook. Grappig genoeg heeft hij niet een typisch Franse, lichte tenorstem – maar dat maakt hem misschien juist des te interessanter in die Franse opera’s. 
Domingo begon zijn carrière namelijk als bariton, en heeft ook later in zijn leven nog baritonrollen gezongen. Dat bariton-achtige randje aan zijn stem, dat donkere kleurtje, geeft hem nét wat meer gewicht. Dat werkt heel goed in de meer ‘ernstige’ rollen voor tenor – zoals Samson in Samson et Dalila van Saint-Saëns.

Domingo kroop vaak in de huid van de Bijbelse held Samson, bevrijder van het volk Israël, vechtend tegen de Filistijnen. Maar zijn geliefde, Dalila, werkt samen met de Filistijnen om de machtig sterke Samson op de knieën te krijgen. Kantelpunt in de opera is de grote aria Vois ma misère. De held begint te wankelen en richt zich tot God – zie mijn ellende. Samson wordt verscheurd door zijn liefde voor Dalila aan de ene kant, en zijn goddelijke roeping aan de andere kant. Hij voorvoelt zijn eigen falen. Domingo zong de rol meer dan honderd keer op het toneel, en nam hem twee keer volledig op. De tweede, uit 1991, waar hij al wat meer op leeftijd is, is misschien wel de mooiste. Krachtige stem, maar je hóórt Samsons twijfel erin doorklinken.